Иранда 23 жастағы әйел Наджмех Амини әлеуметтік желідегі жазбасы үшін «құдайға тіл тигізгені» үшін өлім жазасына кесілді. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Амини — бухгалтерлік есеп студенті, ол солтүстік-шығыстағы Мешхед қаласындағы Вакилабад түрмесінде ұсталып отыр. Ол революциялық және қылмыстық соттарда қаралған бөлек істер бойынша 12 жылдан астам түрме жазасына және өлім жазасына кесілді.
Аминидің отбасына жақын дереккөз АҚШ-та орналасқан Human Rights Activists in Iran (HRAI) ұйымына Аминидің «саб әл-наби» (пайғамбарды қорлау) айыптауы бойынша өлім жазасына кесілгенін айтты.
Екінші істе Амини ұлттық қауіпсіздікке қарсы әрекет және режимге қарсы үгіт тарату сияқты айыптаулар бойынша 12 жыл, 6 ай және 1 күнге сотталды.
Амини қаңтардағы бүкіл ел бойынша болған наразылықтар кезінде қауіпсіздік күштері тарапынан ұсталған. Бұл наразылықтар қанды басып-жаншумен тоқтатылды. Мыңдаған адамның қаза тапқаны хабарланды, ал HRAI ақпарат агенттігі Hrana 50 000-нан астам адамның ұсталғанын мәлімдеді.
Өткен айда түрмеден таратылған аудиожазбада Амини халықаралық араласуды сұрап, БҰҰ-ға, заңгерлерге және құқық қорғау ұйымдарына оның ісін тергеуді үндеді.
«Мен бүгін өзімді батыр еткім келмейді. Мен тек бір нәрсені қалаймын: менің дауысым болыңыз», — деді ол.
«Мен көптеген үміт пен арманы бар жазықсыз жас қызбын», — деді Амини. «Мені күтіп жүрген ата-анам бар. Әр түні мені жоғалту қорқынышымен түнін таңға айналдыратын отбасым бар.»
Құқық қорғау ұйымдары Иран билігінің қорқыныш тудыру және келіспеушілікті басу үшін өлім жазасын көбірек қолданып жатқанын ескертеді. Ослода орналасқан Iran Human Rights (IHRNGO) ұйымының мәліметінше, биыл 600-ден астам адам өлім жазасына кесілген.
IHRNGO директоры Махмуд Амири-Моғаддам Аминидің ісін ауыр ескерту ретінде қарастыру керектігін айтты.
«Жас әйелді әлеуметтік желіде жазғаны үшін өлім жазасына кесу бейбіт пікір білдіруге қарсы өлім жазасын қолдануды қалыпты жағдайға айналдырып, өлім жазасының шекарасын одан әрі кеңейту қаупін тудырады», — деді ол.
Амири-Моғаддам Иран билігі халықаралық қоғамдастықтың өлім жазасына деген «төзімділігін» сынап жатқанын қосты. «Егер халықаралық қоғамдастық қазір қатаң жауап бермесе, мұндай істер әлдеқайда жиі бола бастауы мүмкін», — деді ол.
Иранның ислам қылмыстық кодексінің 262-бабына сәйкес, Мұхаммед пайғамбарды немесе құрметті шиит тұлғаларын қорлау өлім жазасына кесіледі. Алайда 263-бап мас күйде немесе қасақана ниетсіз айтылған сөздер үшін жеңілдіктер қарастырады, дегенмен кейбір жағдайларда құқық бұзушылар 74 қамшыға дейін жазалануы мүмкін.
Сот ісін растаған ирандық Khorasan газетінің мәліметінше, Амини сотқа достарымен психоделикалық саңырауқұлақтарды қабылдағаннан кейін галлюцинация күйінде жазба жасағанын айтқан, ал қорғаныс тарапы мұны «тілдің сүрінуі» деп дәлелдеген.
Төрағалық еткен судья оның қорғанысын қабылдамай, «Неге сол галлюцинация күйінде Америка мен Израиль сияқты басқа тұлғаларды немесе режимнің қарсыластарын қорламадыңыз?» — деп сұраған.
Аминидің өлім жазасы әлі түпкілікті емес және Иранның Жоғарғы сотына шағымдануға жатады.
Студенттің сотталуы Иран заң шығарушылары барлық шетелдік бұқаралық ақпарат құралдарымен байланысты, соның ішінде басқа ел қаржыландырады деп саналатын әлеуметтік желідегі жазбаларды қылмыстық жауапкершілікке тартуға тырысып жатқан кезде орын алды.
Қаңтарда Тегерандағы наразылықтарға қатысып, наурызда соғыс қызған кезде әлеуметтік желідегі жазбалары үшін ұсталған 24 жастағы Эльназ* үнемі бақылауда болу қорқынышында өмір сүретінін айтты.
«Менің әлеуметтік желідегі аккаунтым жеке болғанына қарамастан ұсталдым. Сондықтан біз тек режимнің кибер-полициясынан ғана емес, сонымен қатар үнемі сенімсіздіктен, тіпті жалғыз өзім бөлмемде отырғанда да біреу мені бақылап отырғандай сезімнен қорқуымыз керек.
«Мен әлеуметтік желіде бірдеңе жариялауға қорқамын... бірақ олар бізге жасағанның бәрінен кейін, шынымен жоғалтатын ештеңеміз қалды ма? Олар бізді әлеуметтік желіде ештеңе жарияламасақ та өлтіре алады.»
Иранда өлім жазасы соңғы жылдары күрт өсіп, отыз жылдағы ең жоғары деңгейге жеткенімен, құдайға тіл тигізгені үшін өлім жазасы салыстырмалы түрде сирек кездеседі. Соңғы тіркелген жағдай 2023 жылдың 8 мамырында Юсеф Мехрад пен Садролла Фазели-Заре әлеуметтік желідегі әрекеттеріне байланысты құдайға тіл тигізуге қатысты қылмыстар бойынша сотталып, өлім жазасына кесілген болатын.
- 01Оның жеке басын қорғау үшін есімі өзгертілген