Венадағы дипломаттардың мәліметінше, АҚШ, Ұлыбритания, Франция және Германия БҰҰ ядролық қадағалау ұйымының Басқарушылар кеңесіне Иранды ядролық таратпау жөніндегі міндеттемелерін орындамағаны үшін БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесіне жеткізуді ұсынатын қарар жобасын дайындады. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы Associated Press басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Ядролық таратпау туралы шартқа сәйкес, Иран барлық ядролық материалдар мен қызметтерді мәлімдеуге және Венадағы Халықаралық атом энергиясы агенттігінің (МАГАТЭ) инспекторларына олардың бейбіт мақсатта пайдаланылмауын тексеруге мүмкіндік беруге міндетті.
Бұл дипломатиялық қадам 2025 жылдың маусымынан бері қарастырылып келеді, сол кезде МАГАТЭ басқармасы Иранды 20 жыл ішінде алғаш рет ядролық таратпау жөніндегі міндеттемелерін бұзды деп ресми таныған болатын — АҚШ пен Израиль Иранның ядролық нысандарына шабуыл жасаудан бір күн бұрын.
Иранды БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесіне жеткізу жауапкершілікті жоғары органға ауыстырады, ол қосымша міндетті шараларды, соның ішінде санкциялар мен активтерді қатыруды қабылдай алады. Алайда, Иранның одақтастары Ресей мен Қытайдың БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінде вето құқығы болғандықтан, нақты жазалау шаралары екіталай.
Associated Press көрген қарар жобасында МАГАТЭ бас директоры Рафаэль Гроссиге «осы қарарды және бұрын қабылданған қарарларды ... Агенттіктің барлық мүшелеріне, сондай-ақ БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі мен Бас Ассамблеясына, МАГАТЭ Жарғысының тиісті ережелеріне сәйкес жеткізу» тапсырылады.
Қарар сондай-ақ «Иранның ядролық бағдарламасы мен оның аймақтық бейбітшілік пен тұрақтылыққа әсерінен туындаған сын-қатерлерді дипломатиялық жолмен шешуді қолдайтынын және Иранның ядролық қызметіне қатысты барлық халықаралық алаңдаушылықтарды қамтитын келісімге әкелетінін атап өтеді, сондай-ақ барлық тараптарды дипломатияға конструктивті түрде қатысуға шақырады».
Дипломаттардың айтуынша, қарар әлі келіссөз үстінде және ресми түрде басқармаға ұсынылған жоқ. Қарар мәтіні өзгеруі мүмкін, өйткені басқарма мүшелері түзетулер енгізе алады. Ресми түрде ұсынылғаннан кейін ол келесі аптада Венада өтетін МАГАТЭ Басқарушылар кеңесінің отырысында дауысқа салынады.
Жоғары деңгейдегі батыс дипломатының айтуынша, Иранды БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесіне жеткізу дипломатияға соңғы мүмкіндік беру үшін кейінге қалдырылған еді. Алайда, Иран ынтымақтастықтан бас тартып, тіпті байланыс тоқтағандықтан, МАГАТЭ басқармасы өз мандатын орындауы керек, деді шенеунік.
2025 жылдың маусымындағы 12 күндік соғыс кезінде Израиль мен АҚШ Иранның ядролық нысандарына соққы бергеннен бері, Иран МАГАТЭ инспекторларына соққыға ұшыраған нысандарға кіруге рұқсат бермей келеді, дегенмен Тегеран Ядролық таратпау туралы шарт бойынша қадағалаушы ұйыммен ынтымақтасуға міндетті.
Агенттік сондай-ақ маусымдағы бомбалаудан бері қаруға жарамды уран қорының жағдайын тексере алмай отыр. Бұл АҚШ пен Израильдің 28 ақпанда Иранға қарсы бастаған алты айдан астам соғысқа байланысты қиындап кетті, оның ішінде осы аптада Вашингтон мен Тегеран жүргізген соққылар да бар.
МАГАТЭ сейсенбідегі құпия есебінде Иранның инспекторларға ядролық нысандарға кіруге және ядролық материалды тексеруге рұқсат беруден бас тартуы «таралу қаупін» тудыратынын және оны «барынша шұғыл түрде шешу қажеттігін» ескертті. МАГАТЭ мәліметінше, Иран қаруға жарамды уран қорын сақтайды.