Иран шенеуніктері БҰҰ Бас ассамблеясының шетінде АҚШ-тың арнайы өкілі Стив Уиткоффпен үш сағат келіссөз жүргізді. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Дональд Трамп сейсенбі күні бұл туралы мәлімдеп, жақын арада тағы бір кездесу болатынын айтты. Уиткофф кездесуден «өте жақсы әсер алғанын» жеткізді. Бұл — АҚШ вице-президенті Джей Ди Вэнс маусымда Швейцарияда Иран делегациясымен кездесіп, өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойғаннан бергі алғашқы байланыс.
Иран шенеуніктері Уиткоффпен кездесуге сыртқы істер министрі Аббас Арагчи қатысқанын, оған Катар дипломаттары делдал болғанын растады.
Иранның жоғары лауазымды шенеунігі елдің Ормуз бұғазын бір апта ішінде ашуға дайын екенін білдірді — бірақ АҚШ Иранға қарсы әскери және экономикалық қысымды жеңілдетуге қатысты өзара қадамдар жасауы шарт. Бұған дейін Иран бұғаздағы блокаданы алу үшін жеті ауыр алғышарт қойған болатын. Олардың қатарында АҚШ-тың «барлық майдандағы» соғысын тоқтатуы және Иранға қарсы барлық агрессивті әрекеттерден, соның ішінде санкциялардан бас тартуы талап етілген. Ормуз бұғазы — әлемдегі маңызды мұнай тасымалдау жолдарының бірі.
Жаңа ұстаным Нью-Йорктегі БҰҰ Бас ассамблеясындағы қызу кулисалық келіссөздер кезінде белгілі болды. Оны Тегерандағы ирандық шенеунік жапондық Kyodo агенттігіне, содан кейін Reuters агенттігіне мәлімдеді. Бұл ұстаным сол алғышарттардың кейбіреуін жеңілдетуді көздейді.
Шенеунік бұл ұстанымды Иранның жоғарғы көшбасшысы Моджтаба Хаменеи мен елдің жоғарғы ұлттық қауіпсіздік кеңесі мақұлдағанын мәлімдеді. Алайда Ислам революциясының сақшылар корпусына (IRGC) жақын кейбір ирандық БАҚ жаңа ұстаным қабылданғанын жоққа шығарды — бұл Тегерандағы келіспеушіліктерді көрсетеді.
Дипломаттар АҚШ пен Иран арасындағы ықтимал келіссөздерге негіз дайындап жатты, Катар дипломаттары Арагчимен келіссөз жүргізді. Иран президенті Масуд Пезешкиан мен Трамп арасындағы кездесу тым тұтанғыш деп есептеліп, негізінен жоққа шығарылды.
Пезешкиан сәрсенбі күні БҰҰ Бас ассамблеясында сөз сөйлейді. Сейсенбі күні Трамп Иранды Таяу Шығыстың бұзақысы және Жер бетіндегі бірінші террористік ұйым деп атаған соң, иран делегациясының көпшілігі залдан шығып кетті.
Бірақ бұған дейін IRGC келіссөз жүргізу мен соғыс жүргізудің қатар жүруінде қайшылық жоқ деген мәлімдеме жасады. Бұл ұстанымды Иранның бас келіссөз жүргізушісі Мохаммад Галибаф та Иран парламентіне онлайн жеткізген соңғы сөзінде қайталады.
Шенеуніктің айтуынша, Иран Вашингтоннан келіссөздерге оралуға және Иран порттарының әскери блокадасын тоқтатуға, сондай-ақ Ормуз бұғазына қатысты әскери операцияларды доғаруға дайын екенін білдіретін белгілер күтіп отыр. Бұл жағдайда Иран стратегиялық су жолын жеті күн ішінде ашуға және келіссөз үстеліне оралуға дайын. Бұл алғышарттар алдыңғы 48 сағатта басқа да жоғары лауазымды ирандық тұлғалар қойған талаптарға қарағанда жеңілірек.
Тәжірибе көрсеткендей, бастапқыда тартымды көрінетін ирандық ұсыныстар ұсақ-түйектері ашылғанда күрделеніп шығуы мүмкін. Тегеранда кез келген келіссөздің құны туралы қатаңдар мен Пезешкиан сияқты тұлғалар арасында ашық дерлік тартыс жүріп жатыр. Мұндай ішкі келіспеушіліктерді шешуді Жоғарғы көшбасшының осындай ішкі дауларда әдетте төреші болатын төмен бейіні жеңілдетпейді.
Трамп Бас ассамблеядағы сөзінде үлкен шешім қабылдауы керектігін айтты: Иранды жою керек пе, әлде оның ұлы ел болуына көмектесу керек пе? «Мен оларды өмір сүру мүмкіндігі мен болашақ ұлылық немесе ұрпақ үміті жоқ тозаққа қуып жіберемін бе?» — деп сұрады ол. Сондай-ақ ол АҚШ-тың аралық сайлауынан кейін Иран дереу келісім жасайды деп күтетінін қосты.
Жалпы алғанда, оның ұстанымы мен Тегераннан шыққан аралас сигналдар тараптардың келісімге жету үшін әлі де тым алыс екенін көрсетеді. Келісім Иран мен Оманның Ормуз бұғазында негізінен ирандық сулар арқылы өтетін коммерциялық кеме қатынасының жаңа бағыты туралы келісімінен басталуы тиіс. Шығанақ мемлекеттері мұндай келісімді қолдаған жоқ.
Сауд Арабиясы да бағытқа қол қоюшы және рұқсат беруші болғысы келді, бірақ Иран бұғаздың су жолдары өтетін екі ел — Иран мен Оман ғана оны мақұлдауы керек деп талап етті.
Тегеран АҚШ-тың мұнай экспортына салған блокадасы валюта резервтері мен ішкі инфляцияға кері әсер етіп, өсіп келе жатқан қысымға ұшырап отыр. Трамп сөзінде басқа елдерді Иранды экономикалық оқшаулауға шақырды, соның ішінде барлық мемлекеттерден кез келген ирандық азаматтық ұшақтың өз әуежайларына қонуына жол бермеуді талап етті. АҚШ дипломаттары Түркия мен Иракқа бұл талапты орындамаса, санкцияларға тап болатынын ескертті.
Көптеген Шығанақ мемлекеттері Трампты Израильді Газадан шығу туралы бейбітшілік жоспары бойынша өз міндеттемелерін орындауға көбірек қысым жасауға шақырмақ болды.
Түркия президенті Режеп Тайип Эрдоған Газаны «әлемдегі ең үлкен зират және біздің заманымыздағы ең адамгершілікке жатпайтын және ұятты концлагерь» деп атағанда, израильдік делегация залдан шығып кетті. Ол сондай-ақ: «Израиль оккупацияны тоқтатудан бас тартып отыр. Біз ...» — деп қосты.