Иран биылғы аптада Тегеран орталығындағы Энқелаб алаңына үлкен жаңа билборд пен баннерлер іліп шықты. Билбордта ағылшын тілінде «Біз Трампты өлтіреміз» деп жазылған – бұл Дональд Трампқа деген ресми ирандық ортадағы жеке өшпенділіктің күшейгенін көрсетеді. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

Плакатта АҚШ президенті тордың артында басын төмен иіп тұрған күйде бейнеленген. Сейсенбідегі АҚШ аралық сайлауының нәтижелерін ескерсек, Иран шынымен де Трампты, немесе кем дегенде оның президенттігінің екінші мерзімін «өлтірді». Трамптың жеңілісі Иран басшылығы 1979 жылы Тегерандағы АҚШ елшілігін басып алудың мерейтойын атап өткен күні келгендіктен одан әрі ащы болып отыр. Бұл оқиға Джимми Картердің тағдырын шешіп, Иран бірнеше АҚШ президентінің болашағын қалай бұзғанын еске салады.

Сайлау нәтижелері Иран ішінде белгілі бір дәрежеде жеңіс көңіл-күйін тудырғаны таңқаларлық емес.

Халықаралық қатынастар сарапшысы Эхсан Мовахедиан: «Иран Ислам Республикасы Америкада режим ауыстыруға қол жеткізді. Жақында Еуропада да солай болады. Иранның күшіне бас иіңдер», – деп мәлімдеді.

Парламенттің консервативті депутаты Мейсам Зохуриан: «АҚШ сайлауының нәтижесіне қуану бір партияның келуіне немесе басқа партияның кетуіне қатысты емес. Мәселе – агрессордың беделіне нұқсан келтіріліп, Иран нәтижеге ықпал етті», – деді.

Парламент төрағасының бірінші орынбасары Али Никзад: «Бұл сайлаудағы жеңілістер – Трамптың иран халқынан жеңілуінің кешігуі», – деп атап өтті.

Алайда Иранның жоғарғы көшбасшысы АҚШ саясатында өзгеріс болады деп күткендерді «қатты қателескен» деп ескертті. «Гегемондық жүйенің мінез-құлқы партиялық немесе фракциялық ауысулар арқылы өзгеруі мүмкін деп әлі де болса аз да болса үміттенетіндер немесе Америка Құрама Штаттарына концессиялар жасау оны иран халқына деген дұшпандықтан бас тарттырады деп ойлайтындар қатты қателеседі», – деп жазды Моджтаба Хаменеи.

Басқалары Еуропадағы соғысқұмарлар деп санайтындардың одан әрі сайлауда жеңілуін және АҚШ базаларының бүкіл Таяу Шығыстан қуылуын болжады.

Соңғы сегіз ауыр айда Иран танытқан қарсылық – немесе қыңырлық – Ормуз бұғазының Иран бақылайтын арнаға айналуына мүмкіндік берді, ол арқылы инфляция мен дизель отынының жоғары бағасы американдық жүйеге жеткізілді. Трамптың өзі сәрсенбіде американдықтар инфляцияның «қысқа мерзімді» азабын Иранның ядролық державаға айналуына жол бермеу үшін төлеуге тұрарлық баға емес деп шешкенін мойындап, өкінді.

Бірақ қазір басты мәселе – екі тарап та осы ауқымды нәтижелерді дипломатиялық стратегиясын қайта қарау сәті деп санай ма? Иранның бас келіссөзшісі Мохаммад Багер Галибаф Трампты американ халқының даналығын мойындауға шақырды. Әлеуметтік желіде ол Трампты Американың үкіміне бас июге шақырды: «Ар-ожданмен болсын, өмір сүру құнымен болсын, Америка соғысқа «жоқ» деді және біз бұл хабарды қолдаймыз».

Галибаф сондай-ақ: «Егер АҚШ үкіметі халықтың еркіне сатқындық жасап, халықаралық қожайындар мен бопсалаушыларға қызмет етсе, біздің «жоқ» дегеніміз қорқынышты түспен келетінін біледі», – деп қосты.

Алайда Иранды соғыстың даналығы туралы ойлануға Парсы шығанағы монархиялары, мүмкін Ресей мен Қытай да шақырады – соңғысы Ормуз бұғазындағы блокаданың шешімін табуға тырысып жатқан сияқты, ол Таяу Шығыстың мұнай экспортының өз өнеркәсібіне жетуіне кедергі келтіреді.

Қытай әдетте ашылатынын білетін есіктерді ғана қағады, сондықтан ол Иранның жоғары байытылған уран қорын халықаралық бақылаумен Иран ішінде «араластыру» – сұйылту – туралы келісімнің орындалу мүмкіндігін сынап көріп жатқан болуы мүмкін. Қытайдың арнайы өкілі жақын арада Оман, Иран және Сауд Арабиясына барады.

Бұл елдер, кейбіреулері Иранның қиын жағдайына жанашырлық танытып, егер Тегеран сайлау алдында Трамп бас тартып, әскерін бұрады деп ойласа, қателескенін айта алады. Кейбір ирандық дипломаттар аралық сайлаудағы жеңіліс және Республикалық партия ішіндегі қысым Трампты Тегеранға концессиялар жасауға мәжбүр етеді деп үміттенген еді.

Шын мәнінде, екі тарап та, бас делдал Катар да сайлау күнін тұтқа ретінде пайдалануға тырысқаны анық, бірақ соңында ешқайсысы шегінбеді. Трамп, бір рет болса да, сөзінде тұрып, қараңғылана түскен сауалнамаларға Иранды қыспақта ұстау ниетін әлсіретуге жол бермеді. «Соғыс та, бейбітшілік те емес» күйінде ұсталған Трамптың басты мақсаты мұнай бағасын мүмкіндігінше төмен ұстау болды.