Kursiv Research жақында құрылған бюджеттік Инфрақұрылымдық даму қоры туралы ақпарат жинады. Бұл қор арқылы ҚР Ұлттық қорынан мақсатты трансферт ретінде 1,5 трлн теңге бөлінеді. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы Kursiv Media басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

Ашық дереккөздерге сенсек, жаңа бюджеттік қордың тарихы небәрі бірнеше айды құрайды. 2026 жылғы 13 шілдеде премьер-министр Олжас Бектеновтің ҚР әлеуметтік-экономикалық дамуының қорытындылары мен үкіметтің бірінші жартыжылдықтағы жұмысы туралы баяндамасын тыңдаған президент Қасым-Жомарт Тоқаев «әлеуметтік және инфрақұрылымдық нысандарды салудың ауқымды бағдарламасын іске асыруға кірісуді» тапсырды.

«Бұл бағдарлама жақын арада еліміздің барлық өңірлерінде азаматтардың өмір сүру сапасын айтарлықтай жақсартуды қамтамасыз етуге тиіс. Ерекше назар заманауи денсаулық сақтау нысандарын салуға аударылады», – делінген Ақорданың ресми хабарламасында.

Екі аптадан кейін үкімет Инфрақұрылымдық даму қорын (ИДҚ) құрды: 2026 жылғы 30 шілдеде кабмин «Экономиканы жедел дамыту жөніндегі шаралар туралы» №676 қаулы қабылдап, онда 4-тармақта жаңа бюджеттік қорды атап өтті.

Аталған қаулы «қызметтік пайдалану үшін» деген грифпен берілгендіктен, оның контексті белгісіз, ал оның бар екендігі Қаржы министрінің 11.08.2026 жылғы ИДҚ-ны қаржыландыру, қаражатты пайдалану және мониторингтеу қағидалары туралы жарияланған бұйрығынан белгілі болды.

Осы құжатқа сәйкес ИДҚ – мемлекеттік қазынашылықтағы бақылау шоты, оған бюджеттік қаражат түседі және одан жұмсалады. ИДҚ түсімдерінің көзі – ҚР Ұлттық қоры және «Қазақстан заңнамасында тыйым салынбаған өзге де түсімдер».

Ұлттық қор қаражатын пайдалану – қазақстандық үкіметтің әдеттегі тәжірибесі: ҰҚ статистикасына сәйкес, 25 жыл ішінде үкімет одан кепілдендірілген және/немесе мақсатты трансферттер арқылы қаражат алмаған жалғыз кезең 2001–2006 жылдар. Соңғы 20 жылда ҰҚ мемлекеттік кірістердің маңызды көзі болып, кейбір жылдары мемлекеттік бюджетке жиынтық түсімдер көлемінің 39%-ға дейінгі бөлігін қамтамасыз етті.

Ұлттық қордан қанша қаражат алынатыны туралы нақты мәліметті 25 тамызда вице-премьер – ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин 2027–2029 жылдарға арналған әлеуметтік-экономикалық даму болжамын таныстыру барысында айтты (кабмин мақұлдаған құжат әлі жарияланған жоқ): «жалпыұлттық маңызы бар аса маңызды нысандар мен жобаларды қаржыландыру үшін» Ұлттық қордан мақсатты трансферт арқылы алдағы үш жылда үкімет 5 трлн теңге алуды ұсынды – 2027 жылы 2,0 трлн, 2028 және 2029 жылдары 1,5 трлн теңгеден.

Алайда ИДҚ-ға мақсатты трансферттің толық көлемі жұмсалмауы мүмкін. «Мемлекет басшысы әлеуметтік-экономикалық тиімділігі жоғары инфрақұрылымдық және әлеуметтік жобаларды, оның ішінде ауруханалар, балаларды оңалту орталықтары, мәдениет, спорт нысандарын және басқаларын басым қаржыландыруды және жеделдетіп салуды бастауды ИДҚ қаражаты есебінен 1,5 трлн теңге көлемінде қамтамасыз етуді тапсырды. Күтілетін нәтиже – халықтың сапалы денсаулық сақтау мен білімге қолжетімділігін кеңейту, адами капиталды нығайту және өңірлерде өмір сүру сапасын арттыру», – делінген Ұлттық экономика министрлігінің Kursiv Research сұрауына берген жауабында.

1,5 трлн теңге қандай мерзімде игерілетіні көрсетілмеген, алайда ИДҚ-ны пайдалану қағидаларынан қор қаражатын игеру кезеңі жобаларды іске асырудың бүкіл мерзімі болып табылатыны шығады.

ИДҚ-дағы жобаларды жергілікті және орталық мемлекеттік органдар бастамашылық етеді. Құжаттар пакетіне мемлекеттік сараптама қорытындылары бар ЖСҚ немесе ТЭН, құнын есептеулер және жерге орналастыру жобасы кіреді. ЖСҚ әзірлеу, ТЭН жасау, сараптамалар жүргізу және жер бөлу жергілікті немесе республикалық бюджет есебінен жүзеге асырылады. Қалыптасқан өтінішхатты бейінді орталық органның ведомстволық бюджеттік комиссиясы (ВБК) бес жұмыс күні ішінде қарайды. ВБК мақұлдаған өтінішхат одан әрі келісуге жіберіледі.

Келісу кезеңінде Ұлттық экономика министрлігі жобалардың іріктеу критерийлеріне және мемлекеттік жоспарлау құжаттарына сәйкестігі туралы қорытынды береді. Одан кейін Қаржы министрлігі өтінішхаттар негізінде ИДҚ-ның қолжетімді қаражаты шегінде нысандар тізбесінің жобасын қалыптастырады. Тізбені бекіту және ақша бөлу туралы түпкілікті шешімді Республикалық бюджеттік комиссия (РБК) қабылдайды. РБК мақұлдағаннан кейін бес жұмыс күні ішінде тізбе Қаржы министрлігіне, ОМО-ға және ЖМИ-ға қаржыландыру мен мониторингті бастау үшін жіберіледі.

Қаражатты бөлу мемлекеттік қазынашылық органдарында азаматтық-құқықтық мәмілелерді міндетті тіркеуден басталады. Ақша аудару «Қазынашылық-клиент» цифрлық жүйесі арқылы орындалған жұмыстар актілері мен төлеуге арналған шоттар ұсынылуына қарай жүзеге асырылады. Қаражат қозғалысы бақылау шоттарының тізбегі бойынша жүреді: ИДҚ-ның БСН-нан орталық органның БСН-на, содан кейін жергілікті органның немесе квазимемлекеттік компанияның БСН-на және одан әрі мердігердің арнайы шотына. Жобалар бойынша ағымдағы қаржы жылына арналған шарт сомасының 30%-ға дейінгі мөлшерде аванстық төлемге жол беріледі.

Қаражатты жұмсау бас мердігерден қосалқы мердігерлер мен жеткізушілерге дейінгі бүкіл кооперация тізбегі бойынша кеңейтілген қазынашылық сүйемелдеумен жүреді. Олардың сатып алу бақылау шоттарынан банктік шоттарға ақша шығару жалақы төлеу, коммуналдық төлемдер, отандық өндірушілерден тауарлар сатып алу және маржа төлеумен шектеледі. Түпкілікті есеп айырысу мемлекеттік аудитордың қатысуымен нысанды қабылдау актісіне қол қойылғаннан кейін жүргізіледі. Мердігерлердің маржасы оларға орындалған жұмыстар қабылданған сайын төленеді.

Қыркүйек айының соңына қарай үкімет ИДҚ-дан қаржыландыру үшін 900 млрд теңгеге 133 жобаны мақұлдады. Қаржы министрлігінде Kursiv Research-ке қаражат қандай секторларға бағытталатынын ашты.

Инфрақұрылымдық даму қорының мақұлданған 133 инвестициялық жобасының жиынтық портфелі 900 млрд теңгеге бағаланады, бұл ретте барлық қаражаттың жартысынан астамы екі секторға шоғырланған – көлік инфрақұрылымы (266 млрд теңге, немесе жалпы пулдың 30%-ы, 23 нысан) және денсаулық сақтау (246 млрд теңге, 27%, 30 нысан).