Борнеодағы ерікті өрт сөндірушілер жерасты шымтезек өрттерін сөндіруге тырысып, денсаулықтарына қауіп төніп тұр. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы BBC News басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Борнео аспаны ауыр тартып, жаңбыр емес, түтін мен смог басып тұр. Бұл түтін Сингапур, Манила және Куала-Лумпурға дейін жеткен. Жерде түтін топырақтан көтеріліп тұр.
35 жастағы ерікті өрт сөндіруші Фахрин Рамадхианто бір айдан астам уақыт бойы осы түтінмен күресіп, көміртегінің улы микробөлшектерін жұтып жүр. Ол және мыңдаған басқа еріктілер – көбінесе жергілікті даяк немесе банжар халқы – шілде айының басынан бері Индонезия Борнеосындағы 200 000 гектар орман мен жерді өртеп жіберген өртпен күресуде.
Жер астындағы алып шымтезек өрттері әлі де түтіндеп, улы газдарды шығаруда. Ерікті өрт сөндіруші Дви Суджатмоко: "Өрт бақылаусыз қалса, көптеген адамға зиян келтіреді. Тек адамдарға ғана емес, жануарлар мен өсімдіктерге де", - дейді.
Индонезия өрт апатынан зардап шегуде. "Супер Эль-Ниньо" құбылысы құрғақшылықты күшейтіп, мыңдаған өрт ошақтары ел бойынша таралуда. Бұл аймақтағы ең ауыр трансшекаралық түтін дағдарысын тудырды.
Борнео өрттерінің ерекше қауіптілігі – олар әлемдегі ең ірі тропикалық шымтезек экожүйелерінің бірінде жануда. Бұл 4,5 миллион гектар орман мен батпақ қалыпты жағдайда көміртегінің маңызды қоймасы болып табылады. Шымтезек өртенген кезде миллиондаған тонна көмірқышқыл газы, көміртегі тотығы және метан атмосфераға шығады – бұл "көміртекті бомба" деп аталады.
YKAN табиғатты қорғау ұйымының шымтезек зерттеушісі доктор Ниса Новита: "Шымтезектер көміртегінің тиімді сақтаушысы, өйткені су басқан жағдайлар ыдырауды баяулатады, көміртегінің мыңдаған жылдар бойы жиналуына мүмкіндік береді. Бірақ бұл олардың "көміртекті бомбаға" айналуына әкелуі мүмкін, өйткені көміртегі тез шығарылады", - дейді.
Калимантанда тереңдігі 20 метрден асатын шымтезек шөгінділері табылған. Мұндай терең шымтезек гектарына 6000 тоннадан астам көміртегі сақтай алады – бұл шамамен 4800 автомобильдің жылдық CO₂ шығарындысына тең. Доктор Нисаның айтуынша, бұл көміртегі жанған кезде "өте тез" атмосфераға шығады.
Оңтүстік-Шығыс Азиядағы мыңдаған адам бұл шығарындылардың әсерін сезінуде. Индонезияда, Брунейде, Малайзияда, Сингапурда және Филиппинде ауа сапасы индексі ДДҰ ұсынған деңгейден 75 есе дерлік асып түсті. Шілде мен тамыз аралығында Индонезия Денсаулық сақтау министрлігі орман және жер өрттеріне байланысты 50 000-нан астам тыныс алу жолдарының инфекциясын тіркеді. Оның 12 000-нан астамы бес жасқа дейінгі балалар.
Лестер университетінің профессоры Сюзан Пейдж: "Бұл түтін бұлтында тұратын әрбір адам осы өрттердің өнімдерін жұтады. Олар улы көміртегі тотығын және ұсақ бөлшектерді жұтады, олар өкпеден қанға өтіп, жүрек проблемаларын тудыруы мүмкін", - дейді.
Өрт майданында еріктілер өз өмірлері мен өкпелерін қауіпке тігіп, сөндіру қиын шымтезек өрттерін сөндіруде. Орталық Калимантанда екі ерікті өрт сөндіруші қайтыс болды. Еріктілер құрғақ шымтезек арқылы тоғандар, каналдар мен ұңғымалар қазып, жерасты өрттерімен күресуде. Кейбіреулер түнде де өртпен күресу үшін майдан шебіне жақын жерде ұйықтайды.