Йеменнің батысында хусит күштерінің кенеттен жылжуы салдарынан 50 мыңға жуық адам қашып кетті, тұтас ауылдар бос қалды, ал кейбір отбасылар майдан шебінде азық-түлік қоры сарқылып, қамалып қалды. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

Таяу Шығыстың ең кедей еліндегі бейбіт тұрғындар әлемдегі ең маңызды кеме қатынасы маршруттарының бірін бақылау үшін жүргізіліп жатқан жаһандық күрестің құрбаны болды. Бұл Йеменнің үзік-үзік қақтығысын мәңгілік соғысқа айналдыру қаупін тудырады.

Осы аптада Иран қолдайтын хусит содырлары АҚШ пен Сауд Арабиясы қолдайтын Йемен үкіметіне адал күштерден Қызыл теңіз жағалауындағы бірқатар қалаларды найзағайдай жылдамдықпен басып алды. Жүздеген адамның қаза тапқаны хабарланады. Көпшілік 150 000 адамның өмірін қиған және тағы басқаларын аштық шегіне жеткізген толыққанды азаматтық соғыстың қайта басталуынан қорқады.

БҰҰ-ның Халықаралық көші-қон ұйымы (ХКҰ) жұма күні Таиз және Ходейда губернияларында 46 000 адамның қоныс аударғанын мәлімдеді. Бұл аймақтарда тік жасыл тау жоталары құрғақ жағалау жазықтарына ауысады. Көптеген отбасылар үшін бұл үйлерінен екінші, тіпті үшінші рет қуылу болды.

Айтарлықтай көп адамның қаладан заттарымен кетіп жатқаны байқалды. Шайқас негізгі жолдарды кесіп тастады, кейбір аймақтарда телефон желілері істемейді. «Қоныс аудару ауқымы тез өсуде», — деді ХКҰ-ның Каирдегі Таяу Шығыс және Солтүстік Африка бойынша өкілі Джо Лоури.

Ең шұғыл қажеттіліктер — уақытша баспана, ақшалай көмек, азық-түлік, ауыз су, тұрмыстық заттар, медициналық көмек және қорғау қызметтері. «Бейбіт тұрғындар жаңарған майдан соғысының, әуе шабуылдарының, атқылаудың және ауқымды қоныс аударудың ауыртпалығын көтеріп отыр», — деді Лоури.

«Қашқандардың көбі атқылау мен майдан шебінің жылжуына байланысты кенеттен кетіп, өте аз затымен келді», — деп қосты ол.

Лоуридің айтуынша, гуманитарлық қызметкерлер жағдай өзгерген сайын қолжетімділікті үнемі қайта бағалап, қозғалысты бейімдеуге мәжбүр. «Бұл жылдам аумақтық өзгерістермен, халықтың қозғалысымен және қауымдастықтардың одан әрі шиеленісуге қатысты алаңдаушылығының артуымен сипатталатын өте тұрақсыз және белгісіз жағдай», — деді ол.

Хуситтердің жылжуы күтпеген жерден және жылдам болды, әсіресе стратегиялық порт қаласы Моханың құлауы. Бұл қала жаһандық кофе саудасының отаны ретінде кеңінен танымал және шоколад дәмі бар кофе атауының шығу тегі болып саналады.

Мохадан түн ортасында кеткен 46 жастағы Мохамед Agence France-Presse агенттігіне қалада «апокалиптикалық» атмосфера орнағанын айтты. Оңтүстіктегі үкімет бақылауындағы Аден қаласына бет алған тағы бір адам, Мужахид Тахами, кейбір отбасылар «қашуға тырысқан кезде бандалардың тонауына» ұшырағанын мәлімдеді.

Басқалары уақытында қашып үлгергенін, кейбіреулері мотоциклмен кеткенін, бірақ басқа отбасы мүшелерінің жолы болмай, қамалып қалғанын хабарлады.

Йемен сарапшылары АҚШ пен оның одақтастарын елге қатысты дипломатия мен дамуды бағаламайтын қауіпсіздікке бағытталған көзқарас ұстанғаны үшін ұзақ уақыт сынап келеді. Вашингтон XXI ғасырдың көп бөлігінде сүнниттік әл-Каида содырларына қарсы дрон шабуылдары науқанын жүргізді, бірақ оның күштері 2014 жылы астананы басып алғанға дейін қатаң шииттік хусит көтерілісіне айтарлықтай назар аудармады.

Осы аптада жағалаудағы аралдарды қоса алғанда, негізгі аймақтарды бақылауға алу арқылы Батысқа қарсы хуситтер Баб-әл-Мандаб бұғазының жанында тікелей қатысуға қол жеткізуді көздейді. Бұл Азияны Еуропамен байланыстыратын 20 мильдік су айдыны және маңызды сауда-энергетикалық маршрут.

Бұғаздың атауы шамамен «көз жасы қақпасы» немесе «қайғы қақпасы» деп аударылады. Оның күшті ағындары мен желдері ғасырлар бойы Арабия түбегі мен Африканың шығыс жағалауы арасындағы өткелді қауіпті етті. Заманауи жүк кемелері үшін физикалық қиындық жоқ.

Бірақ егер хуситтер табиғи тар жерді жапса, жаһандық экономикаға әсері апатты болуы мүмкін. Кемелер Африканың оңтүстік ұшынан айналып өтуге мәжбүр болып, мыңдаған қосымша теңіз милясын қосады. Шайқас мұнай бағасының бірнеше апта бойы 80 долларға жақын саудаланғаннан кейін баррелі 100 доллардан асуына ықпал етті.

Йемендегі шайқас, сондай-ақ хуситтердің Сауд Арабиясына зымыран шабуылдары — 2022 жылы БҰҰ делдалдық еткен бейбітшілік жоспарынан бергі елдегі ең ауқымды зорлық-зомбылық.

БҰҰ-ның Йемен бойынша арнайы өкілі Ханс Грундберг бейсенбі күні Қауіпсіздік кеңесінің шұғыл отырысында ел «соғыстың жаңа және қауіптірек кезеңіне» тап болғанын айтты.

«Бұл жаңарған соғыс барлығымызды алаңдатуы керек», — деді Грундберг. «Бұл Йеменнің БҰҰ делдалдық еткен бітімнен бергі төрт жылдан астам уақыт бойы бастан кешкен салыстырмалы тыныштықтың аяқталғанын білдіреді. Бұл Йеменді ұзаққа созылатын және кеңейетін соғысқа батыру қаупін төндіріп қана қоймай, сонымен қатар елді жаһандық салдары бар кеңірек және шешілмеген аймақтық қақтығысқа қайта тарту қаупін тудырады.»