Қатар, АҚШ-Иран қақтығысындағы басты делдал, Тегеранды БҰҰ-ның ядролық қару инспекторларына Иранның бомбаланған ядролық нысандарына, соның ішінде жоғары байытылған уран қоры сақталған нысандарға баруға рұқсат беруге көндіруге тырысуда. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Иранға уран қорын елден шығару туралы ешқандай міндеттеме алынбайды, басқа да нұсқалар қарастырылуда, соның ішінде уранның құрамын араластыру арқылы азайту.
Қатар әмірі шейх Тамим бин Хамад әл-Тани бұл ұсынысты Дональд Трамппен талқылады, деп хабарлады әмірдің кеңсесі жұма күні қоңырау мазмұнын ашпай.
Мемлекеттік ақпарат агенттігі әмірдің «диалогты жалғастыру және дауларды шешудің құралы ретінде дипломатияны қолдау, аймақтағы одан әрі шиеленістің алдын алу қажеттігін атап өткенін» мәлімдеді.
Трамп Иранның ядролық нысандарына жаңа шабуыл жасау мүмкіндігін әлі қарастыруда, алайда оның қауіптерінің сенімділігі Иран ішінде әлсіреді, өйткені вице-президенті Дж.Д. Вэнс соғыстың өзі, тек американдық тұтынушыларға әсері ғана емес, АҚШ-тың аралық сайлауында республикашылдардың дауысының құлдырауы үшін шешуші болғанын айтты.
Қатар ұсынысы бойынша, АҚШ Иранға қарсы Хормуз бұғазындағы теңіз блокадасын дереу алып тастайды және оның 8 млрд доллар (6 млрд фунт) мұздатылған активтерінің бір бөлігін босатады. Оның орнына Иран Халықаралық атом энергиясы агенттігі (МАГАТЭ) инспекторларының бомбаланған ядролық нысандарына баруына келіседі, бұл 2025 жылдың қыркүйегінде Каирде қол жеткізілген, бірақ кейіннен тасталған бұрынғы келісімге негізделген.
Иран Хормуз бұғазын екінші күні Оманмен келісілген маршрут арқылы ашады, олар бірлесіп Халықаралық теңіз ұйымына (IMO) ұсынады.
Иранның бұғазды ашу үшін басқа да бірнеше алғышарттары бар: Ливандағы соғысты тоқтату, АҚШ әскерлерін Иран жағалауынан шығару, кейбір экономикалық санкцияларды алып тастауға міндеттеме және соғыс шығындарын өтеуге келісім. Осы міндеттемелердің реттілігі делдалдықтың өзегі болды.
Түсіністік туралы меморандумда Иранға экономикалық қалпына келуге көмектесу үшін 300 млрд долларлық қайта құру және даму қорын құру көзделген, бірақ бұл ұсыныстың қалай қаржыландырылатыны нақты белгісіз болды.
Иран Трамптың сайлаудағы жеңілісінен кейін жеңіске толы көңіл-күйде БҰҰ-ның ядролық инспекторларын елге қайта жіберуге қырағылық танытып, инспекция басшысы Рафаэль Гроссиге сенім жоғалғанын мәлімдеді.
Тегеран Гроссиді ядролық таратпау туралы шартты сақтау жөніндегі міндетін бұзды деп айыптайды, өйткені ол АҚШ-тың Иранның ядролық нысандарын бомбалауын сынамаған. Ол инспекторлар жинаған материалдардың американдықтар мен израильдіктерге нысаналы деректер ретінде берілуінен қорқады.
Бұғазды ашу туралы параллель келіссөздерде Оманның сыртқы істер министрі Бадр Альбусаиди Иранмен бұғазды басқарудың болашағы туралы, соның ішінде келісілген маршрут, келісімнің қаншалықты уақытша екендігі және ұсынысты IMO-ға екіжақты келісім немесе бірлескен аймақтық ұсыныс ретінде тіркеу қажеттігі туралы қайта сөйлесті.
Оманның теңіз құқығына сәйкес бұғазды басқару туралы ұзақ мерзімді ұсынысы бар, оған сәйкес кеме компаниялары тек қызметтер үшін төлейді, алымдар емес.
Иран парламентінің ұлттық қауіпсіздік және сыртқы саясат комитеті төрағасының орынбасары Амир Хаят Моккадам сейсенбіде Иран студенттерінің ақпарат агенттігіне (ISNA) төрт елдің – Қытай, Үндістан, Қатар және Ирак – кемелеріне стратегиялық су жолынан өтуге рұқсат берілгенін айтты.
Ол айтуынша, бұл жеңілдіктер өзара мүдделерге қызмет етеді, Иран үнді және қытай кемелерінен транзиттік алым алады, ал Қатар кемелеріне тегін өтуге рұқсат береді. Үндістаннан дәрі-дәрмек алынды, Қытай саяси қолдау көрсетті.
Kpler аналитикалық фирмасының аға мұнай талдаушысы Муюй Сюдің айтуынша, қазан айында бұғаз арқылы өткен тәулігіне 10,23 млн баррель шығанақ мұнайының шамамен 42%-ы Қытайға, 13%-ы Үндістанға жөнелтілген.
Ислам революциясының сақшылар корпусының (IRGC) әскери-теңіз күштері Хормуз бұғазының шығыс секторында рұқсат етілмеген маршрут арқылы өтуге әрекеттенген екі «бұзушы» мұнай танкері миналарға соқтығысып, өртеніп кеткенін мәлімдеді.
IRGC екі танкер навигациялық және сәйкестендіру жүйелерін өшіргенін және әрекеттің АҚШ әскери күштерінің қолдауымен жасалғанын айтты.