Ұлыбританияның Ішкі істер министрлігі (Home Office) Brexit туралы шығу келісімін бұзды деп айыпталып, сотқа берілді. Себебі ведомство 1500-ге жуық ЕО азаматын Ұлыбританияда толық тұру құқығынан айырды. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
the3million науқан тобы жұма күні Жоғарғы сотқа құжаттарды тапсырды. Бұған Brexit-тен кейін елде қалу үшін «алдын ала қоныстану мәртебесін» (pre-settled status) алған, бірақ кейіннен бұл шешімдер «қате» деп танылған ЕО азаматтарының бірнеше ісі белгілі болғаннан кейін барып әрекет етілді.
Талап арызына сәйкес, Ішкі істер министрлігінің алдын ала қоныстану мәртебесін алған азаматтардың барлық немесе кейбір құқықтарын жою туралы шешімі Brexit туралы шығу келісімінде (WA) көзделген «процедуралық қорғаныс шараларынсыз» қабылданған. Бұл қорғаныс шараларына апелляцияға беру құқығы және «пропорционалдылықты» бағалау кіреді. Соңғысы тиісті ЕО азаматтары өз өмірлерін Ішкі істер министрлігінің бастапқы шешімі негізінде Ұлыбританияда құрғанын ескере отырып, құқықтардан айырудың орындылығын анықтайды.
Ішкі істер министрлігінің саясатынан зардап шеккендердің қатарында 2018 жылдан бері Лондонда тұратын 33 жастағы бразилиялық итальяндық инженер бар. Оған бастапқыда тұрақты мәртебе алуға болмайтыны айтылған: ол қала алады, бірақ оның бразилиялық әйелі қала алмайды. Бұл шешім қарсылықтардан кейін соңғы бірнеше аптада өзгертілді.
the3million тобына өз ісін жеткізген тағы бір ЕО азаматы — Ұлттық денсаулық сақтау қызметінде (NHS) жұмыс істеп, стоматология бойынша PhD дәрежесін алуға оқитын әйел. Ол Ішкі істер министрлігінің хабарламасы оның «өмірін төңкеріп тастағанын» айтқан.
2026 жылдың қазанында Ішкі істер министрлігі адам итальяндық азаматтығы туралы дәлелдемелерді, соның ішінде оның jure sanguinis (қан арқылы) алынғанын растайтын дәлелдемелерді ұсынған жағдайда, оны туғаннан итальяндық деп танитынын мойындады. Бұған дейін ведомство бірқатар бразилиялық итальяндықтарға мәртебені «қателікпен» берілді деп айтқан, өйткені олар өтініш беру кезінде итальяндық төлқұжатты ұсынбаған, тек итальяндық азаматтар екенін мәлімдеген.
the3million тобының атқарушы директорының міндетін атқарушы Моник Хокинс былай деді: «Ішкі істер министрлігі арбаны аттың алдына қояды. Ол адамдарды шығу келісімінде кепілдендірілген қорғаныс шараларынан — әділ бағалау мен апелляция құқығынан — айырады, өйткені олар келісіммен «анық» қамтылмаған дейді. Бұл адамды «анық» кінәлі деп сотсыз қалдырумен бірдей.»
Ол Ішкі істер министрлігінің jure sanguinis итальяндық азаматтарына қатысты саясатын өзгертуі оның қателіктері әшкереленген кезде саясатын өзгерте алатынын көрсеткенін айтты.
Хокинс: «Бұл тиісті сот процесін қамтамасыз етудің қарапайым мәселесі. 2025 жылдың басынан бергі күш-жігерімізге қарамастан, Ішкі істер министрлігі бағытын өзгертуден бас тартты, сондықтан бізге саясатқа сотта қарсы шығудан басқа амал жоқ», — деді.
Науқан тобы соттан «қателікпен беру саясаты шығу келісімін және/немесе жалпы құқықты бұзу арқылы заңсыз» деп тануды және «жарияланған саясаттың құқық бұзушы бөліктерін алып тастау» үшін қажетті бұйрық шығаруды сұрайды.
Көптеген адамдар jure sanguinis (тура және үзілмеген итальяндық туыстық) болғанымен, коронавирус пандемиясы кезінде мемлекеттік мекемелер карантинде болғандықтан төлқұжат ала алмағанына шағымданды.
Заңгерлер сонымен қатар Brexit-тен кейін қалуға өтініш берген кез келген ЕО азаматына қажетті дәлелдемелерді азайтқан Ұлыбританияның көрінетін жомарттығы қазіргі Ішкі істер министрлігінің құқықтарды жою саясатын «одан әрі қиындатты» деп дәлелдеді.
Саясаттың заңсыздығы ЕО қоныстану схемасының өзіндік сипатымен де күшейтіледі. Ұлыбритания шығу келісімінің ең төменгі талаптарынан бірнеше тұрғыдан жомартырақ жұмыс істейтін схеманы әдейі енгізді.
Хокинс: «Мәртебелер дәлелдемелік икемділікті және кейбір жағдайларда дискрециялық шешім қабылдауды қамтитын процестер арқылы да берілді. Нәтижесінде, көптеген мәртебе иелері өз мәртебесінің шығу келісімінің мазмұндық талаптарын қанағаттандырғаны үшін, ішкі құқық ретінде EU қосымшасының талаптарын қанағаттандырғаны үшін, іс жүргізушінің өз пайдасына дәлелдемелік икемділік немесе дискреция қолданғаны үшін, әлде шынымен қателікпен берілгені үшін берілгенін біле алмайды және білуге ешқандай мүмкіндік те берілмейді», — деді.
Итальяндық ата-анасы немесе ата-әжесі бар бразилиялықтардың бірнеше ісі белгілі болды. Итальяндық заң бойынша бұл азаматтар туғаннан итальяндық, бірақ Ішкі істер министрлігі оларды итальяндық төлқұжаты болмағандықтан итальяндық емес деп айыптаған.
Бұл Ішкі істер министрлігінің шығу келісімін орындауына байланысты сотқа берілуі алғашқы жағдай емес.
2022 жылы оны Ішкі істер министрлігінің шығу келісімін дұрыс орындауын қамтамасыз ету үшін құрылған мемлекеттік қадағалау органы сотқа берген болатын. Тәуелсіз мониторинг органы (IMA) the3million қолдауымен Ішкі істер министрлігін ЕО азаматтарын алдын ала қоныстану мәртебесінің мерзімі біткен соң тұрақты мәртебеге қайта өтініш беруге мәжбүрлеп, оларды жұмыс істеу немесе тұрғын үй жалдау құқықтарынан айыру қаупіне ұшыратты деп айыптаған. Жоғарғы сот судьялары IMA пайдасына шешім шығарып, Ішкі істер министрлігінің қойған шарттары заңсыз деп қорытынды жасаған.
Ішкі істер министрлігінің өкілі сот процесі жалғасып жатқандықтан түсініктеме бере алмайтынын айтты.