Халықаралық қылмыстық сот (ХҚС) Дарфурдағы соғыс қылмыстарына қатысты жылдам қолдау күштерінің (RSF) көшбасшыларын байланыстыратын «нақты дәлелдерге» ие, деп мәлімдеді ХҚС бас прокурорының орынбасары. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы BBC News басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Нажат Шамим Хан BBC-ге ХҚС эль-Фашер және эль-Генейна қалаларындағы бейбіт тұрғындардың қырғынын тергеуде «серпіліске» қол жеткізгенін айтты. «Әділдіктің дамуы, сотқа жеткізілуі уақыт алуы мүмкін, бірақ біз оған жетеміз», - деді Хан, RSF көшбасшылары адамзатқа қарсы қылмыстарға да қатысы бар екенін қосып айтты.
Эль-Фашердің қоршауы мен басып алынуы RSF пен Судан армиясы арасындағы жалғасып жатқан соғыстағы ең қанды эпизодтардың бірі болды. БҰҰ мәліметінше, өткен жылдың қазан айында RSF қаланы басып алған кезде эль-Фашерде 6000-нан астам адам қаза тапты, ал жанжалдасушы топ эль-Генейнада да осындай қырғын жасады деп айыпталуда. Топ Дарфурдың ешбір жерінде жаппай өлтірулер жасалғанын бірнеше рет жоққа шығарды.
Хан: «Біз қазір жерде болып жатқан оқиғаларды байланыстыратын нақты дәлелдерді таптық, бұл дәлелдер басшылық лауазымдағы нақты адамдарға нұсқайды», - деді. Алайда ол 2023 жылдың сәуірінде басталған соғыстағы зұлымдықтарға жауаптыларға қашан айып тағылуы мүмкін екендігі туралы мерзімді айтпады. «Біз қаншалықты тез немесе қанша уақыт кететінін айта алмаймыз», - деді ол. «Бірақ прогресс айтарлықтай болды және біз серпіліске қол жеткіздік деп айта аламыз».
Нидерландының Гаага қаласында орналасқан ХҚС - геноцид, адамзатқа қарсы қылмыстар және соғыс қылмыстары үшін айып тағуға құқығы бар жаһандық сот. Хан BBC-ге Дарфурдағы ұрыстан қашқандарға арналған Шығыс Чадтағы босқындар лагерлеріне барғаннан кейін сөйледі, онда оған зардап шеккендер өздерінің басынан өткен зұлымдықтар туралы айтып берді. Ондаған мың адам эль-Фашердегі үйлерін тастап кетуге мәжбүр болды, ал БҰҰ ондағы зорлық-зомбылық «геноцидтің белгілерін» көрсететінін айтты.
RSF қаладағы өлтірулер этникалық негізде болды және араб жанжалдасушы топтарының араб емес халықтарды нысанаға алу үлгісіне сәйкес келеді деген кең таралған айыптауларды жоққа шығарды. Топ зұлымдықтардың ауқымы асыра көрсетілгенін айтты, бірақ қалада кейбір бұзушылықтар болғанын мойындады. Эль-Фашерді басып алғаннан кейін көп ұзамай RSF жетекшісі генерал Мохамед Хамдан Дагало топ кез келген зұлымдықтарды тергеп жатқанын айтты. Тергеу жалғасуда, деп хабарлады RSF жақында.
ХҚС Дарфурдағы соғыс қылмыстары туралы айыптауларды 2000-жылдардағы зорлық-зомбылықтың алдыңғы кезеңінен бері 20 жылдан астам уақыт бойы тергеп келеді. «Біз көріп отырған нәрсе - 20 жыл бұрын Қауіпсіздік Кеңесі бұл жағдайды бізге алғаш рет жіберген кездегідей құқық бұзу үлгілері», - деді ол. Хан ХҚС тергеуі куәлардың айғақтарын, куәліктерді және бейнежазбалар, фотосуреттер мен сот сараптамасы сияқты растайтын дәлелдерді қамтитынын айтты.
Алдыңғы тергеулер жеті адамды тұтқындауға және алты жеке істің соғыс қылмыстары мен адамзатқа қарсы қылмыстар үшін сотқа берілуіне әкелді. Айыпталғандардың қатарында Суданның бұрынғы президенті Омар әл-Башир де бар. Ол әлі де іздеуде, 2019 жылы төңкеріс кезінде тақтан тайдырылған. Ол Судандағы қауіпсіз медициналық мекемеде ұсталып жатыр деп есептеледі. Тағы төрт адамға халықаралық тұтқындау ордері берілген, бірақ олар ұсталмаған. Өткен жылы ХҚС бір бұрынғы жасақ жетекшісін 2003-2004 жылдар аралығында Дарфурда жасалған соғыс қылмыстары мен адамзатқа қарсы қылмыстардың 27 эпизоды бойынша кінәлі деп тауып, 20 жылға бас бостандығынан айырды. Әли Мұхаммед Әли Абд-Әл-Рахман үкімет қолдаған, Суданның араб көпшілік халқына жатпайтын дарфурлық бейбіт тұрғындарды нысанаға алған Джанджавид тобының жоғары лауазымды мүшесі болды. Джанджавид RSF-ке айналған топтардың бірі болды, бұл бір кездері Судан армиясымен одақтас, бірақ қазір онымен соғысып жатқан жанжалдасушы топ.