Халықаралық қылмыстық соттың (ХҚС) мүшелері бас прокурор Карим Ханды жыныстық зорлық-зомбылық айыптары бойынша қызметінен босату туралы дауыс берді. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы BBC News басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
2021 жылы ХҚС-тың үшінші прокуроры болып сайланған Хан өткен айда жұмысынан уақытша шеттетілген болатын. Оны қызметінен босату туралы шешім 82 дауыспен қабылданды.
Соттың қадағалау органы маусым айында оның ХҚС-тың кіші қызметкерімен дұрыс емес жыныстық қатынасқа түсіп, оның шағымын қудалауға тырысқаны үшін «міндетін өрескел бұзғанын және өрескел теріс қылық жасағанын» анықтады.
Хан өзіне тағылған барлық айыптарды бірнеше рет жоққа шығарды. Оның адвокаты «шешімнің заңдылығы мен әділдігіне қол жетімді барлық құқықтық механизмдер арқылы дау айтатынын» мәлімдеді.
Қызметінен босатылған прокурорға қандай құқықтық жолдар қалғаны әзірге белгісіз.
Дауыс беруден кейін ХҚС өз мәлімдемесінде Мемлекеттер тарапының Ассамблеясының арнайы сессиясының шешімін «ескергенін» айтты. Ханды қызметінен босату туралы дауыс берген 125 мүше мемлекет болды.
«Сот барлық персонал үшін қауіпсіз, инклюзивті және құрметті жұмыс ортасын сақтауға барынша мән бере береді», - делінген ХҚС мәлімдемесінде.
Алайда, бүкіл процесс бір прокурордың тағдырынан асып түседі және әлемдегі жалғыз тұрақты соғыс қылмыстары трибуналын қайта құруы мүмкін.
Тергеу институтты қатты назарға іліктіріп, ішкі келіспеушіліктерді күшейтіп, ХҚС-ты әлсіретуге және тіпті жоюға бағытталған бұрын-соңды болмаған науқанмен қатар өтті.
Оны қолдаушылардың алаңдауы - сот әлсіреп, ең ауыр жаһандық қауіптерге қарсы тұра алмай қалады деп қорқады.
Көрнекті британдық заңгер Хан 2025 жылдың мамырынан бері айыптармен күресу үшін ерікті түрде демалыста болды. Ол Ұлыбританияда адвокаттық қызметпен айналысудан да шеттетілген, себебі Бар стандарттар кеңесі өз тергеуін жүргізіп жатқанда уақытша тыйым салған.
Ол Нью-Йорктегі БҰҰ штаб-пәтерінде өткен дауыс беруге қатыса алмады, себебі Трамп әкімшілігі ХҚС-тың Газадағы израильдік шенеуніктердің соғыс қылмыстарын тергеуіне байланысты салған санкциялары бойынша АҚШ-қа кіруге тыйым салынған.
Оның қызметінен босатылуына қарамастан, дау-дамай мұнымен аяқталмайды.
Шешім сотты қатты сынға алған өте сезімтал процестен кейін қабылданды.
2024 жылдың мамырында Ханның әйел қызметкерге қатысты жыныстық зорлық-зомбылық жасағаны туралы айыптар ХҚС-қа үшінші тарап арқылы хабарланды.
Соттың Тәуелсіз қадағалау механизмі (ТҚМ) тергеу ашты, бірақ іс кейін жәбірленушінің қатысудан бас тартуына байланысты жабылды.
Процесті сынаушылар тергеудің дұрыс жүргізілмегенін және бұл ТҚМ-ге деген сенімді әлсіреткенін айтты.
Тергеушілер ақыр соңында айыптарды растау үшін жеткілікті дәлел жоқ деп мәлімдеді.
2024 жылдың қазанында екінші рет шағым түсті. Іс БҰҰ-ның Ішкі қадағалау қызметтері басқармасына (БҰҰ ІҚҚБ) берілді, ол жыныстық зорлық-зомбылық пен билікті теріс пайдалану айыптары бойынша кеңірек тергеу жүргізді.
Бұл тергеу 2024 жылдың қарашасынан 2025 жылдың желтоқсанына дейін созылып, 5000 беттен астам дәлелдер мен куәліктер жинады.
БҰҰ ІҚҚБ қорытындыларын кейін Ханның әрекеті өрескел теріс қылық, аз ауыр теріс қылық немесе теріс қылық емес деп тану туралы кеңес беруге тапсырылған үш судьядан тұратын алқа қарады.
Айыптар ХҚС-қа ерекше қысым кезеңінде, кеңірек саяси шиеленістермен тұспа-тұс келді.
Америка Құрама Штаттары Ханға Израиль премьер-министрі Биньямин Нетаньяху мен бұрынғы қорғаныс министрі Йоав Галлантқа Газадағы соғысқа байланысты қылмыстар үшін тұтқындау ордерін сұрағаннан кейін санкция салды.
Вашингтонның сотқа деген көзқарасы соңғы жылдары барған сайын дұшпандыққа айналды.
Осы айдың басында АҚШ ХҚС-ты «кірпіш-кірпішпен» жою үшін жаңа «бүкіл үкіметтік» науқан бастады, оны американдық егемендікке қауіп деп атап, визалық тыйымдар, активтерді қатыру және одақтастарға соттан шығу немесе оның өз азаматтарына қатысты юрисдикциясын қабылдамау үшін дипломатиялық қысым көрсетуді уәде етті.
Америка Құрама Штаттары, Ресей және Израиль ХҚС-қа мүше емес. Алайда, сот олардың азаматтары ХҚС мүше мемлекеттерінің аумағында жасаған қылмыстарға қатысты юрисдикцияны жүзеге асыра алады.