Әлеуметтік желіде Колумбияның батысында болған 7,4 балдық жер сілкінісіне Аляскадағы зерттеу бағдарламасы себеп болды деген жалған ақпарат қайта тарады. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы Associated Press басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Дүйсенбіде болған жер сілкінісі кемінде 270 адамның өмірін қиып, кең ауқымды зардап келтірді. Желі қолданушылары бұл апатты жоғарғы атмосфераның қасиеттері мен мінез-құлқын зерттейтін High-frequency Active Auroral Research Program (HAARP) бағдарламасы тудырды деп жалған мәлімдеуде.
Алайда сарапшылар жер сілкінісі Жер қыртысындағы табиғи қозғалыстардан болғанын, оның адам әрекетіне еш қатысы жоқ екенін айтады.
АҚШ Геологиялық қызметінің мәліметінше, Колумбиядағы жер сілкінісі негізінен «көлденең жылжу» (strike-slip faulting) — Жер қыртысының екі бөлігінің бір-біріне қатысты көлденең қозғалуынан болған. Жер сілкінісінің эпицентрі елдің Тынық мұхит аймағында орналасқан, бұл аймақ әлемдегі жер сілкіністерінің көп бөлігі болатын «Отты сақина» (Ring of Fire) деп аталатын сейсмикалық жарықтар сызығында жатыр.
«Бұл жер сілкінісін ешбір адам әрекеті тудырған жоқ», — деді Солтүстік-Батыс университетінің сейсмологы, профессор Сузан Ван дер Лее. «Колумбиядағы жер сілкінісі көптеген табиғи жер сілкіністері болатын аймақта болды».
Ол газ өндіру немесе ағынды суды жерге айдау сияқты адам әрекеттері Жер қыртысының таяз қабаттарында шағын және орташа магнитудалы жер сілкіністерін тудыруы мүмкін екенін, бірақ Колумбиядағы жер сілкінісі 110 шақырым тереңдікте болғанын — адам әрекетінен туындағандардан кемінде 10 есе терең екенін атап өтті.
Аляска университеті Фэрбанкс 2015 жылдан бері HAARP-ты басқарады. Бұған дейін оны АҚШ әскерилері басқарған, олар әлі күнге дейін бағдарлама орналасқан жерге иелік етеді.
HAARP 1990 жылдардың басында әскерилер оны сала бастағаннан бері конспирологиялық теориялардың нысаны болып келеді. Оның жер сілкінісін тудыра алатыны туралы айыптаулардан басқа, сенушілер оның сананы басқаратын құрылғы және ауа райын басқара алатыны туралы жалған мәлімдеулер таратқан.
HAARP зерттеушілері жоғары жиілікті радио таратқыштарды пайдаланып, Жер атмосферасының ең жоғарғы бөліктерінде — термосфера мен ионосферада болатын физикалық процестерді зерттейді, шағын аймақтарды қыздырып, әсерлерін бақылайды.
Бағдарлама көптеген ғылыми аспаптарды пайдаланады, бірақ конспирологиялық теориялардың орталығында көбінесе оның Ионосфералық зерттеу құралы (IRI) — әлемдегі ең қуатты жоғары жиілікті радио таратқышы тұр.
«Мен радио жиілікті таратқыштардың жер сілкіністерінің пайда болуына ешқандай әсері жоқ деп сенімді түрде айта аламын», — деді Флорида халықаралық университетінің геофизигі Дин Уитмен, ол HAARP-тың болжамды әсері туралы гипотезаларды «күлкілі» деп атады.
Ол бұл мәлімдемелердің жарамсыздығының бірнеше себебін атады. Біріншіден, Колумбиядағы жер сілкінісінен бөлінген энергия «тіпті ең үлкен сутегі бомбаларынан да әлдеқайда көп» және «HAARP массиві шығаратын энергиядан миллион есе көп». Екіншіден, HAARP жабдықтары жер сілкіністері болатын жерге емес, жоғарыға бағытталған. Үшіншіден, ол пайдаланатын радио таратқыштар жер сілкінісін тудыра алмайтын электромагниттік толқындар шығарады, өйткені олар «мүлдем басқа физика заңдарына» бағынады.
Колумбиядағы жер сілкінісінің қирандылары астында қалғандарды іздеу жұмыстары жалғасуда. Аймақтық серіктестерден келген тоннаған жүк сәрсенбіде елге келе бастады.