Гуманитарлық көмек жүйесі қаржыландырудың азаюы, қысымның күшеюі және үкіметтердің азаматтарды қорғау міндетін орындамай, тіпті оларды қауіпке ұшыратуы салдарынан күйреп бара жатқаны туралы бейсенбіде жаңа есеп ескертті. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Есепте келтірілген деректерге сәйкес, өткен жылы 64 миллион адам гуманитарлық көмек ала алмаған. 2022–2025 жылдар аралығында көмекке бөлінетін қаржы 30%-ға қысқарып, мыңдаған гуманитарлық қызметкер жұмысынан айырылды. Осылайша, гуманитарлық жүйе Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезеңде құрылғаннан бері бастан кешкен ең үлкен қысқарулардың біріне ұшырады. Бұл деректер «State of the Humanitarian System 2026» есебінде жарияланды.
2025 жылы тек өміріне тікелей қауіп төнген адамдарға ғана назар аударылды, ал ұзақ мерзімді мәселелерді шешуге және дағдарыстардан қалпына келуге қабілеттілікке қолдау күрт қысқартылды.
Гуманитарлық ұйым — Active Learning Network for Accountability and Performance (Alnap) дайындаған есептің тең авторы Дженнифер Доэрти былай деді: «Әсері барлығына бірдей сезілмеді. Қаржыландырудың қысқаруы мен шектеулі саясаттың қосындысы әйелдерге, балаларға, қарт адамдарға және қоныс аударуға мәжбүр болғандарға ерекше ауыр тиді».
2025 жылы гуманитарлық қызметкерлердің 23%-ға дейіні жұмысынан айырылды деп есептеледі. Доэртидің айтуынша, «мамандандырылған қызметтер жабылды, ал мақсатты қолдауды ұстап тұру қиындады».
Есепке сәйкес, қаржыландыру 2022 жылғы ең жоғары деңгей — 47,5 миллиард доллардан 2025 жылы шамамен 33,3 миллиард долларға (24,6 миллиард фунт) төмендеді.
Ең ауыр қысқаруды USAID бастан кешті: 2025 жылы оның қаржыландыруы 55%-ға азайды. Сонымен қатар басқа да жетекші донорлар көмек көлемін қысқартты: үздік 20 донордың 13-і өткен жылы гуманитарлық көмек көлемін азайтты.
Есеп сондай-ақ үкіметтердің көмекті қалай жұмсауға болатынына қатысты қысымының күшеюін атап өтті. Мысалы, АҚШ әртүрлілік, теңдік және инклюзия (DEI) саясатына негізделген деп саналған бағдарламаларға қаржы бөлуді тоқтатты.
Көмектің қысқаруы қолдау алған азғантай адамдарға да әсер етті: бір адамға арналған мақсатты көмек мөлшері 2021 жылғы 178 доллардан 2025 жылы 90 долларға төмендеді, ал әр адамның нақты қажеттілігі 255 долларға дейін өсті.
Жағдайды ушықтыратын тағы бір фактор — үкіметтер азаматтарды қорғау міндетін орындамай қана қоймай, көбінесе оларды қауіпке ұшыратты. Медицина қызметкерлеріне жасалған шабуылдардың 64%-ы мемлекеттердің еншісінде болды, ал әуе соққыларын қолдану арқылы гуманитарлық қызметкерлерге әсер еткен зорлық-зомбылық үшін де негізінен мемлекеттер жауапты болды.
Йемен көмектің қысқаруынан қатты зардап шеккен елдердің бірі болды: вакцинация науқандары тоқтатылғандықтан, тағамдық жағдай нашарлап, дифтерия жағдайлары көбейді.
Action for Humanity ұйымының Йемендегі елдік директоры Мохаммед Бахашван көмек көлемінің азаюы отбасылар бастан кешіп отырған дағдарыстарды ушықтырып жатқанын айтты.
«Мәселелер бір-бірінен бөлек туындамайды. Бір отбасы табысынан айырылып, азық-түлік алуға шамасы келмей, баласы тағамдық жетіспеушіліктен зардап шегіп, сонымен қатар денсаулық сақтау қызметіне жету үшін ұзақ жол жүруге немесе қалтасы көтермейтін шығындарды төлеуге мәжбүр болуы мүмкін», — деді ол.
Есепте гуманитарлық жүйенің ең мұқтаж адамдарды қолдау үшін жұмылдырылған мысалдары да, көбінесе жергілікті көмек ұйымдары бастамашылық еткен жағдайлар да, диаспоралық желілердің көмекке келген тұстары да атап өтілді. Алайда халықаралық жүйе осы желілермен жақсы үйлестіре алмай отырғаны және қысқарулардан ең көп зардап шеккендер көбінесе жергілікті көмек ұйымдары мен қызметкерлер болғаны айтылды.
Венада орналасқан, көмекке мұқтаж адамдар арасында тұрақты сауалнама жүргізетін Ground Truth Solutions ұйымының бас директоры Мег Саттлер жергіліктендіруге көбірек көңіл бөлу керек деді, өйткені халықаралық гуманитарлық жүйе жеткілікті жылдам бейімделе алмады және АҚШ тарапынан қойылған қысқарулар мен талаптарға қарсы тұра алмады.
«Біз осы қысқарудың салдарын сезіп отырған адамдармен сөйлестік. Көмек енді тек «өмірді сақтауға» бағытталған деп есептелгенде, адамдарға балаларын мектепке жіберу немесе бизнес ашу үшін ақша жинау сияқты — болашақта көмекке тәуелділігін азайтатын істерді жасауға мүмкіндік бермейтіндіктен, бұл әсіресе қиындық туғызады», — деді ол.