ХАМАС Газадағы қарусыздану жоспарын қабылдағанын мәлімдеді. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы BBC News басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
АҚШ президенті Дональд Трамп бұл шешімді «тұрақты бейбітшілік пен қауіпсіздікке апаратын маңызды қадам» деп сипаттады. ХАМАС келіссөздерді «жауапты және оң» деп атап, палестиналық фракциялар арасында «ұлттық консенсусқа» қол жеткізгенін айтты.
Израиль, өз кезегінде, ХАМАС-тың қарусыздануға дайындығына күмәнмен қарап, ол орындалмайынша Газадан әскерін шығармайтынын мәлімдеді.
АҚШ бастаған Бейбітшілік кеңесі жариялаған 15 тармақты жол картасына қосымша, BBC ХАМАС-тың кезеңді қарусыздануы мен Израиль әскерінің біртіндеп шығарылуы жоспарланған төрт беттік құжатты көрді.
ХАМАС-тың қарусыздануы — Трамптың Газадағы соғысты аяқтауға арналған 20 тармақты жоспарын ілгерілетудегі басты кедергі болып келген еді. Бұл жоспар өткен жылдың қыркүйегінде жарияланып, келісімнің орындалуын қадағалайтын және «Газаны қайта құруды қаржыландыруды» қамтамасыз ететін Бейбітшілік кеңесін құруды көздеген.
Жол картасы мен BBC көрген құжатта: «Ауыр қаруларды, әскери өндіріс орындарын, қару қоймаларын және тоннельдерді түгендеу және сақтау процесі басталады», — делінген. Бұл Израильдің өткен жылғы қазандағы алғашқы атысты тоқтату келісімі бойынша міндеттемелерін орындауына байланысты.
Бұл тармақ айтарлықтай серпіліс болып көрінеді. Процесті ХАМАС билікті тапсыруға келіскен тәуелсіз технократтар тобы — Палестина ұлттық комитеті қадағалайды, сондай-ақ Газаға Халықаралық тұрақтандыру күші (ISF) енгізіледі. Құжатта тек ХАМАС қана емес, басқа да палестиналық фракциялар қарусыздану процесіне қосылатыны айтылған.
Жол картасы құжаттары мұны «Израиль әскерінің кезеңді түрде шығарылуымен» байланыстырады және «қару Израильге немесе палестиналық емес тарапқа берілмейді немесе тапсырылмайды» деп нақтылайды.
Қаруды тапсыру механизмі әлі анық емес. Барлық ауыр қарулар — ХАМАС-тың қалған зымырандары мен басқа да әскери техникасы — Ұлттық комитет басқаратын қауіпсіз қоймаға ауыстырылады деп күтілуде. Комитет әзірге Газаға кірмеген, ол Каирде жұмыс істеп жатыр.
Уақыт кестесіне келер болсақ, құжатта бұл «14 күн ішінде дайындалатын іске асыру кестесіне негізделген, біртіндеп, дәйекті және уақытпен шектелген түрде» болатыны ғана айтылған.
ХАМАС ауыр қаруларынан айырылуы Израильдің «агрессияның барлық түрлерін тоқтатуына» және әскерін Газадан шығаруына байланысты екенін мәлімдеді. Топтың мәлімдемесінде Израильдің Газаға шабуылын тоқтату міндеттемесі келісімді ілгерілетудің «іргелі алғышарты» екені айтылған.
Жерасты тоннельдері, қару қоймалары мен өндіріс орындары картаға түсіріліп, жойылады. Қалған жеке қарулар мен полиция қарулары тіркеліп, Халықаралық тұрақтандыру күшінің бақылауымен жаңа палестиналық полиция күшіне кезең-кезеңімен тапсырылуы керек. Мыңдаған жаңа палестиналық полиция қызметкерлері Мысыр мен Иорданияда оқытылған. Израиль үкіметі жақында ISF құрамында «достық елдерден» келген 200 халықаралық әскери қызметкердің Газаға кіруін мақұлдады, бірақ ISF әлі орналастырылған жоқ.
ХАМАС Газадағы израильшіл милициялардың таратылып, олардың да қарусызданатынына кепілдік іздеп жатыр.
Израиль ХАМАС-тың қарусыздануға немесе Газадағы бақылауынан бас тартуына терең күмәнмен қарайды. Оңшыл ұлттық қауіпсіздік министрі Итамар Бен-Гвир Telegram-да бұл жоспар Израиль үшін «қолайлы емес» екенін айтты.
Израиль шенеуніктері ХАМАС қарусызданбайынша, Израиль бақылайтын аумақты белгілейтін Сары сызықтан әскерін шығармайтынын қайталады. Бұл жағдайды одан әрі күрделендіретіні — Израиль қазір Газаның 53% емес, 60%-дан астамын бақылайды, өйткені Сары сызықты белгілейтін сары бетон блоктар батысқа жылжытылған.
BBC көрген құжаттың қосымшасында Израиль әскерінің келісімді Израиль үкіметі мақұлдағаннан кейін 24 сағат ішінде келісілген Сары сызыққа шегінуі талап етіледі. Онда ХАМАС келісімді орындап жатқанша, олар қайтып оралмауы керек делінген.
ХАМАС осы айдың басында Газадағы үкіметін таратып, билікті Ұлттық комитетке беруге дайындалып жатқанын жариялаған болатын. Келіссөздерде ол соғысқа дейін Газадағы үкіметі жұмыспен қамтыған ондаған мың мемлекеттік қызметкердің өтемақы алуын немесе жаңа жұмысқа орналасуын қамтамасыз еткісі келеді. Бұл қызметкерлерге ХАМАС полициясы мен қауіпсіздік күштері, сондай-ақ денсаулық сақтау және білім беру қызметкерлері кіреді. Олардың көпшілігі, бірақ барлығы емес, ХАМАС-ты қолдаушылар болуы мүмкін.
Жоспар барлық мемлекеттік қызметкерлерге «заңды, әділ және қадір-қасиетпен қарауды» көздейді. Ұлттық комитетпен жұмыс істейтін мемлекеттік қызметкерлерге қандай қауіпсіздік тексеруі қолданылатыны әлі белгісіз.
Соңғы келіссөздерде ХАМАС аймақтық делдалдар тарапынан қатты қысымға ұшырады, олардың өздері Вашингтонның қысымымен прогресс көрсетуге мәжбүр болды. ХАМАС-тың бас келіссөзшісі Халил әл-Хайяның бес мүшелі кеңесті алмастырып, топтың жалпы жетекшісі болып тағайындалуы шешім қабылдауды жеңілдетті. Ол Газа мүшелері мен ХАМАС-тың қарулы қанатының күшті қолдауына ие.
Аймақтық оқиғалар да уақытты таңдауда рөл атқарған болуы мүмкін. Иран соғысының басында ХАМАС шенеуніктері қатаң ұстанымда болып, топты қолдайтын Тегеран жеңіске жетеді деп үміттенгені айтылған. ХАМАС-қа жақын дереккөздер олар бұл идеяға деген үмітін жоғалтқанын айтады.
Келіссөздерге қатысқан палестиналық шенеуніктер бұл жоспардың іске асуы әлі күмәнді екенін, бірақ бұл алға жасалған маңызды қадам екенін айтады.