1817 жылы Николя-Андре Монсью салған суретте француз теңіз офицері Жан-Франсуа де Гало (Перуз графы) Людовик XVI-ден дүниежүзілік саяхатқа бұйрық алып жатқаны бейнеленген. 1793 жылы 21 қаңтарда гильотинамен жазалану алдында Людовик XVI: «Месье де Лаперуз туралы жаңалық бар ма?» — деп сұраған деседі. Ол 1785 жылы ағылшын зерттеушісі капитан Джеймс Куктің ашылымдарымен бәсекелесу үшін дүниежүзілік ғылыми экспедицияға жіберген теңіз офицері әрі навигатор Жан-Франсуа де Гало, Перуз графын айтқан еді. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

Лаперуз басқарған екі кеме — «Ла Бусоль» және «Л'Астроляб» — үш жылдан кейін Австралиядағы Ботани-Бейден шыққан соң жоғалып кетті. Апатқа ұшыраған кемелер тек 2005 жылы ресми түрде анықталды, ал оларға нақты не болғаны әлі күнге дейін жұмбақ күйінде қалып отыр.

Енді 1788 жылы қаза тапқан атақты ғалымның сирек хаттары қайта табылып, саяхат туралы жаңа жеке әңгіме ұсынып отыр. Олар аристократиялық отбасының тұрмысқа шыққан қызына арналған жасырын махаббат хаттары деп сипатталады және аукционға дайындық кезінде қаралған гравюралар кітабының ішінен жасырылған күйі табылған.

Келесі айда хаттарды сататын аукцион үйінің кітап және қолжазба сарапшысы Людовик Миран бұл табысты «ғажайып» деп атады.

«Бізде экспедициядан қалған белгілі бір құжаттар бар, бірақ олардың барлығы дерлік ғылыми, сондықтан бұл жеке хаттар өте сирек», — деді Миран The Guardian-ға. «Олар Франция үшін ерекше ғылыми және тарихи оқиғаға мүлдем жаңа көзқарас береді».

Лаперуз экспедициясы Британия мен Франция арасында отарлық кеңею үшін қарқынды бәсекелестік кезеңінде басталған. Лаперуз Кукті және оның теңіз картографиясы мен ғылыми ашылымдарын қатты бағалаған, бірақ Людовик XVI-ның саяси және сауда амбициялары басым еді. Француздар сауда жолдарын құруды және Британияның Ботани-Бейде тұрақты база орнатуды жоспарлап отырғаны туралы құпия ақпараттың дұрыстығын тексеруді қалады, бұл оларға Тынық мұхит аймағының зерттелмеген аудандарына қол жеткізуге мүмкіндік берер еді.

Лаперуздың 225 экипаж мүшесі мен ғалымдарын тасымалдаған кемелері 1785 жылы 1 тамызда Францияның Атлант жағалауындағы Брест қаласынан шығып, шамамен үш жыл бойы Аляска, Калифорния, Азия, Ресей және Самоа сияқты аялдамалардан есептер жіберіп отырды, онда «Астроляб» капитаны мен 11 адам қаза тапты.

Людовик XVI жазаланған кезде фрегаттар туралы 1788 жылдың наурызында Ботани-Бейден шыққаннан бері ешқандай жаңалық болмаған. Лаперуздың көңілін қалдыра, капитан Артур Филлип пен Британияның Бірінші флоты оны Австралия жағалауына — ондаған мың жылдар бойы байырғы халық мекендеген жерге — небәрі алты күн бұрын озып кеткен еді.

«Ла Бусоль» мен «Л'Астроляб» бірнеше айдан кейін дауыл кезінде Соломон аралдарының шығысындағы Ваникоро маңындағы маржан рифтерінде апатқа ұшыраған деп есептеледі. Кеме қалдықтары 1826 және 1964 жылдары табылған, бірақ тек 2005 жылы ресми түрде анықталды.

Хаттарды экспедиция құрамында болған көрнекті ғалым, атақты ғылыми журналдың директоры және шіркеу каноны Жан-Андре Монжез Нормандиядағы Руан қаласынан шыққан ұсақ дворян отбасының қызы Луиза Виктория Ле Клустьеге жазған.

Миранның айтуынша, Монжез хаттарда оның тұрмысқа шыққанына қанағаттанбаушылығын білдірген және бұрынғы жаман мінез-құлқы үшін өкінген сияқты. «Ол бірнеше рет: „Мен қайтамын, мен басқа адам, жақсырақ адам боламын“ деп жазады», — деді Миран. «Ол оған қатысты дұрыс әрекет етпеген және ол оны орнына қойғандай әсер қалдырады».

Бұл, деп қосты ол, Монжездің соншалықты ұзақ және қауіпті саяхатқа шығу шешімінің себебі болуы мүмкін. «Сілтемелер жиі жасырын, бірақ олардың өте жақын қарым-қатынасы болған сияқты, алайда ол бір кезде бірдеңеге ренжіткен болуы мүмкін. Бұл интимді, өте жеке хаттар», — деді ол.

«Ол оған «атаққа деген сүйіспеншілік пен жаңа білім алуға деген ұмтылыс үшін» кетіп бара жатқанын айтады, бірақ ол қазірдің өзінде ғылыми даңққа ие болып, жақсы мансапқа қол жеткізген еді, және олар кетер алдында Джеймс Куктің еңбектерін оқыған, сондықтан қауіптерді білген.

«Ол бұл қауіпті саяхатқа неліктен қосылуға шешім қабылдағанын біз ешқашан білмейміз, бірақ ол ішінара осы эмоционалдық қарым-қатынасқа байланысты кетіп бара жатқаны анық».

Миран қосты: «Хат алмасу сонымен қатар бұл жас жігіттердің әлемді айналып үш жыл жүзуге, мүлдем жаңа және елестетуге болмайтын тәжірибеге қалай шыдағанына жауап береді. Біз олардың осындай ақылға сыймайтын саяхат пен қорқынышты жағдайлардың соққысына қалай төтеп бергенін білеміз.

«Ол өзінің досы мен басқалардың бір аялдамада қалай қырғынға ұшырағанын баяндайды. Өзінің соңғы хатында ол экспедицияның қайғылы бетбұрыс жасағанын және енді тек үйге оралғысы келетінін айтады, өйткені мұндай бақытсыздық олардың аз ғана ғылыми нәтижелерімен өтелмейді.

«Мүмкін, бұл құтқарылу саяхаты шығар».