Франциядағы тәртіпсіздіктерге қатысты полиция әдістері әлем назарын қайтадан аударды: Париж алаңдарындағы газ бұлттары, бетперде киген наразылық білдірушілерге қарсы полиция дубинкалары және жасөспірімдердің жарық-дыбыс гранаталарынан зардап шегуі. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Батыс Еуропаның көптеген көршілері әдетте полицияның жаппай бақылау мен шиеленісті төмендету тактикасын қолдаса, Франция ұзақ уақыт бойы әлеуметтік қозғалыстарға кейде таңқаларлық күш қолданумен жауап берді. Мұның себептері тарих, саясат, мемлекеттік ұйымдастыру және ондаған, тіпті жүздеген жылдар бойы терең тамыр жайған қауіпсіздік мәдениетінің күрделі қосындысы болып табылады.
Француз полиция саясаты Наполеонның ультра-орталықтандырылған мемлекетіне және Республиканың саяси философиясына негізделген. Францияда полиция — мемлекеттің құралы. Оның негізгі міндеті — мемлекетті қорғау, заңдарды орындау және қоғамдық тәртіпті сақтау. Бұл тұжырымдамалық тұрғыдан, мысалы, Ұлыбританиядан мүлдем өзгеше: онда полиция 1800-ші жылдардың басынан бері қоғамның қызметшісі ретінде қарастырылады, оның билігі қоғамның келісімінен туындайды және басты міндеті — тыныштықты сақтау.
Француз полицейлері — мемлекеттік биліктің агенттері. Бұл наразылықтар, блокадалар және жаппай тәртіпсіздіктер тек азаматтық қолайсыздық емес, Республика билігіне тікелей сын-қатер екенін білдіреді. Полицияның басымдығы — көшені қайтарып алу, келіссөз жүргізу емес. Бұл француз полициясының агрессивті тактикасын түсіндіреді: жүйелі түрде қоршау және топты ұстау, сондай-ақ Еуропаның басқа жерлерінде тыйым салынған немесе қатты шектелген «аралық» немесе өлімге әкелмейтін қаруларды қолдану.
Мысалы, қорғаныс доп лақтырғыштары резеңке снарядтарды сағатына 300 км жылдамдықпен атады. «Сары жилеттер» наразылықтарын мертіктірген және 2014 жылы эколог наразылық білдірушіні өлтірген жарылғыш гранаталар қазір алынып тасталды, бірақ олардың орнына пиротехникалық жарық-дыбыс гранаталары келді. Соққы және 160 дБ дыбыстық шок арқылы топты таратуға арналған бұл құралдар соңғы жылдары көптеген жарақаттарға әкелді, соның ішінде көз бен тістен айырылу, жақ сүйектерінің сынуы және бірнеше аяқ-қолдың ампутациясы. Олар сондай-ақ жиі жаппай дүрбелең тудырады.
Зорлықшыл полиция әдістерін Францияның көше наразылықтарының бірегей мәдениеті де қолдайды. 1789 жылғы революциядан бастау алатын көтеріліс мұрасы наразылық білдірушілерге көшенің үкіметті артқа шегіндіре алатынын және әдетте шегіндіретінін білдіреді. Германия немесе Нидерландыдан айырмашылығы, француз кәсіподақтары жиі ереуілге шыққанымен, үкіметтің ресми келіссөз серіктестері емес. Бесінші Республиканың президенттік құрылымы институционалдық консультацияларды шеттетеді. Бұл орталықтандырылған мемлекеттің көбінесе халықтың аз қолдауымен заңдар қабылдайтынын білдіреді, сондықтан «көшенің күші» азаматтардың жеңілдіктерге қол жеткізудің аз ғана тиімді құралдарының біріне айналады. Мұнда наразылық — азаматтық борыш және заңды демократиялық құрал.
Бұл тұйық шеңбер жасайды. Француз билігі үлкен топтарды экзистенциалды қауіп ретінде қарастырады, сондықтан полиция жібереді. Полицияның әскери стиліндегі тактикасы — қоғамға бағытталған ұстау мен шиеленісті төмендетуден гөрі — агрессияны тереңдетеді. Олардың қолданатын күші бейбіт демонстранттарды шеттетеді. Бұл радикалды топтардың неғұрлым зорлықшыл тактиканы таңдауына әкеледі. Бірақ полиция бұл элементтерді оқшаулаудың орнына дубинкалармен және оқ-дәрілермен жауап береді. Бұл наразылықтарды шайқастарға айналдырады.
Acled сияқты мониторингтік ұйымдардың деректері Францияның Батыс Еуропадағы ең көп демонстрация санын әрдайым тіркемейтінін көрсетеді (Германия мен Италия да бұл атаққа таласады). Бірақ ол Францияның көше баррикадалары, кең таралған вандализм мен тонау, өртеу шабуылдары және наразылық білдірушілер мен полиция арасындағы тікелей қақтығыстарды қоса алғанда, шиеленіскен, жоғары қарқынды тәртіпсіздіктердің ең жоғары деңгейін тұрақты түрде тіркейтінін көрсетеді.
Францияның полиция және топты басқару тәсілі ондаған жылдар бойы халықаралық адам құқықтарын қорғаушылар мен Amnesty International, Human Rights Watch және Еуропа Кеңесі сияқты азаматтық қоғам топтарының сынына ұшырады. Есептер артынан есептер артық күш қолдану, гранаталар мен резеңке оқтарды теріс пайдалану, ерікті жаппай тұтқындаулар және негізінен бейбіт наразылық білдірушілерге қарсы тұрақты түрде көзжасаушы газ қолдану жағдайларын құжаттады. Бірақ қатал модель сақталуда.
Ол кеңейіп келеді. Өткен айда мыңдаған адам Франция бойынша полицейлер мен жандармдарға қару қолданған кезде «өзін-өзі қорғау презумпциясын» заңды түрде белгілеуге бағытталған «өлтіруге лицензия» заңына қарсы шеруге шықты. Азаматтық құқық топтары, солшыл саясаткерлер, магистраттар одағы және БҰҰ қарсы шыққан бұл заң жобасы іс жүзінде дәлелдеу ауыртпалығын құрбандар мен олардың отбасыларына полиция атысының пропорционалды еместігін дәлелдеуге жүктейді. Сыншылардың пікірінше, бұл полицияның жазасыздығын институционалдық тұрғыдан бекітіп, қоғамдық наразылық пен әлеуметтік шиеленісті басқаруға тиіс демократиялық шындық ретінде емес, басуға тиіс көтерілістер ретінде қарастыратын қауіпсіздік мәдениетін тағы да күшейтеді. Францияның көшелері үшін күрес әлі де аяқталған жоқ.