Францияда қыркүйек айының соңынан бері оқушылар білім беруді қаржыландырудың жеткіліксіздігіне қарсы наразылық шараларын өткізіп, көптеген лицейлерге кіруді бөгеп жатыр. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы BBC News басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Наразылық кей жерлерде зорлық-зомбылыққа ұласты – жүздеген оқушы, мұғалім және полиция қызметкері жарақат алды. Мыңдаған адам, оның ішінде сырттан келген бұзақылар да болуы мүмкін, қамауға алынды.
Наразылық білдірушілер елдегі 15-18 жастағылар оқитын лицейлердегі кадр тапшылығы мен тозған ғимараттарға шағымданады. Париж оқушысы Мадалена сейсенбі күні BBC-ге: «Кейде мұғалімдеріміз бірнеше апта бойы ауыстырылмай жоқ болады», – деді. Оның айтуынша, мектеп ғимараттары соңғы ыстық толқындар кезінде «қайнап тұрған».
Басқа да шағымдар бар. Кейбіреулер ұялы телефондардың тыйым салынуына немесе сабақтың 18:00-ге дейін созылуына наразы. «Сіз үйге кешкі 19:00-де келесіз, ұйықтауға немесе үй тапсырмасын орындауға уақыт жоқ», – деді бір лицей оқушысы France 2 телеарнасына.
Францияның жоғары білімде орын бөлетін Parcoursup онлайн платформасы да наразылық тудыратын тағы бір мәселе.
Наразылықтың тамыры тереңде. Әр буынның шамамен 80%-ы бакалавриат емтиханын тапсырады, бұл университетке түсу құқығын береді – бірақ міндетті түрде өзі қалаған мамандыққа емес. Бұл танымал курстар үшін бәсекелестікке және көпшілік түсініксіз деп санайтын Parcoursup-қа байланысты алаңдаушылыққа әкеледі.
Бұл шағымдар шынайы. Бірақ олар наразылық қозғалысының қазіргі нысанын түсіндіре ала ма? Франция басқа елдермен салыстырғанда қалай?
Дамыған елдер клубы болып табылатын ЭЫДҰ-ның жақында жарияланған есебіне сәйкес, Франция үкіметі лицей оқушысына ЕО-ның орта білім беру жөніндегі орташа көрсеткішінен көбірек қаржы жұмсайды.
Мұғалім тапшылығы шынымен де өткір, бірақ басқа жерлердегіден нашар емес. ЭЫДҰ өлшемдері бойынша олар іс жүзінде жеңілірек – толтырылмаған орындар азырақ – дегенмен француз мұғалімдері салыстырмалы түрде төмен жалақы алады.
Француз оқушылары үшін сабақтың түстен кейін кешке дейін созылуы шынымен де мәселе. Бұл негізінен ұзақ түскі үзілістер мен күрделі кестелердің салдары, демалыстарды өтеу емес, өйткені олар басқа ЕО елдерімен салыстырғанда аса ұзақ емес.
Ұзартылған оқу күні француз мектеп өмірінің әдеттегі қайғылы фактісі болды және қазіргі жарылысты түсіндіре алмайды. Жоғары білім жүйесінің жұмыс істемеуінен туындаған қысым да түсіндіре алмайды.
Көптеген еуропалық елдерде жастардың 80-90%-ы орта білімді аяқтайды, ал жақсы университет орындары үшін бәсекелестік басқа жерлерде де стресс тудырады.
Қаржыландырудың жеткіліксіздігі, тозған ғимараттар және болашаққа деген қорқыныш оқушылардың наразылығының негізінде жатса да, бұл шағымдар қозғалыстың неге «бұрын-соңды болмаған» деңгейге жеткенін түсіндіре алмайды – Ішкі істер министрі Лоран Нюнестің сөзінше, мектептердің, оқушылардың саны мен зорлық-зомбылық дәрежесі бойынша.
Наразылықтың ауқымы оған қатысушылар айтарлықтай тәуекелге баратынын ескерсек, одан да таңғаларлық.
Мектепті немесе университетті қорқыту немесе күшпен бөгеу заңсыз және полицияны, сондай-ақ casseurs (бұзақылар) тартады, ал оқушылар жиі қатал болатын полицияның тобырды бақылау операцияларына тартылады.
Премьер-министр Себастьен Лекорню өзінің соңғы хабарламасында қауіпсіздік күштеріне «лицей оқушыларына қарсы тұру» бұйрығы берілмегенін, тек заңды орындау керектігін айтты.
Оқушылардың тактикасын түсіну үшін қоршалған мектеп қақпаларынан әрірек – саяси дәстүрге көз жүгірту керек. Францияда билік сайланбалы органдардағыдай көшеде де жиі орнығады. Оқушылар мұны басқалардан кем білмейді.
1990 жылдың қазанында Сен-Сен-Денидегі – Париждің солтүстігіндегі қазіргі наразылықтың ошағы болған аймақтағы мектепте болған зорлау оқиғасы қаржыландырудың жеткіліксіздігі мен кадр тапшылығына қарсы жаппай митингілерге түрткі болды. Нәтижесінде үкімет лицейлер үшін бүгінгі ақшамен 1,2 млрд еуро (1 млрд фунт) бөлді.
1998 жылдың қазанында 500 000 оқушы ұқсас талаптармен Франция бойынша шеруге шықты, нәтижесінде мектептерді жаңартуға шамамен 1 млрд еуро және 14 000 қосымша қызметкер бөлінді.
Бірнеше рет оқушылардың наразылықтары үкіметтің реформаларын жеңді – мысалы, 1986 жылғы университетті қайта құру және 1994 жылғы жастарға арналған ең төменгі жалақыны төмендету.
Оқушылар күшінің ең таңғаларлық көрінісі 2006 жылы болды, жастар арасындағы жұмыссыздықты шешу үшін 26 жасқа дейінгілерге жұмысқа алу-босату ережелерін жеңілдетуге арналған заңның күші жойылды.
Парламент қабылдап, сол кездегі президент Жак Ширак қол қойған бұл шара университеттер мен лицейлерде жиі зорлық-зомбылықпен өткен апталар бойы блокадалардан кейін жойылды.
Француз ересектері жолдарды бөгеудің сайланбалы шенеуніктерден басым бола алатынын көрсетті.
2018-2019 жылдардағы gilets jaunes (сары көбікшелер) көтерілісі – ел бойынша дүкендер тоналды және үкімет ғимараттарына шабуыл жасалды – үкіметті отын салығын көтеруден бас тартуға және 10 млрд еуро шығысты мақұлдауға мәжбүр етті.