Испанияда 50 қалада ондаған мың адам тұрғын үй дағдарысына қатысты наразылыққа шықты. Мадридтің Пуэрта-дель-Соль алаңындағы наразылық лагеріндегі баннерде былай делінген: «Сағаттарға, зергерлік бұйымдарға, крипто-бауырларға және Ferrari-ге спекуляция жасай аласыздар. Бірақ біздің үйлерімізге емес». Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Францияда оқушылар ұзақ сабақ уақытына, мұғалімдердің жетіспеушілігіне, қираған сыныптарға және университетке қабылдаудың түсініксіз жүйесіне наразылық білдіріп, полициямен қақтығысты. Наразылық ұрандары арасында: «Ұйқыдан гөрі сабақта көбірек уақыт», «Оқуды қаржыландыр, репрессияны емес» және «Мен математика емтиханын ойлағым келеді, болашағымды емес» деген сөздер бар.
Бұл екі наразылық толқыны әртүрлі себептерден туындағанымен, Батыс Еуропа үкіметтері үшін өсіп келе жатқан мәселені көрсетеді: жастардың ата-аналары иеленген негізгі әлеуметтік-экономикалық қауіпсіздіктен айырылып бара жатқаны.
Испаниядағы наразылықтың түрткісі – Мадридте 87 жастағы әйелдің инвестициялық қор жалдау ақысын 230%-ға көтергеннен кейін күштеп шығарылуы болды. Он жылда жалдау бағасы 80%-ға өскен. Табысының жартысынан көбін тұрғын үйге жұмсайтындар үшін (бір бөлмелі пәтердің айлық жалдау ақысы орташа жалақының барлығын құрауы мүмкін) шыдам шегі жетті.
Жалдау бағасының күрт өсуі, мүлік спекуляциясы, қысқа мерзімді туристік жалдаудың өрлеуі және тоқыраған жалақы – осылардың барлығы жастардың тәуелсіз ересек өмірін мүмкін емес етті. Мемлекет бейтарап делдал ретінде емес, мүлік спекуляциясының белсенді қолдаушысы ретінде қарастырылады.
Францияда наразылықтар Париждің солтүстік маңында басталып, тез арада бүкіл елге тарады. Жастардың қаржыландырылмаған білім жүйесіне деген ашуы оны күшейтті. Деректер білім жүйесінің әлеуметтік теңсіздікті тереңдететінін көрсетеді.
Оқушылар мұғалімдердің орны толмағандықтан айлар бойы сабақтан қалады. Сабақ кестесі таңғы 8-ден кешкі 6-ға дейін – Еуропадағы ең ұзақ. Ғимараттарда шатырлар ағып, тарақандар мен құлап жатқан төбелер бар. Өткен аптада Париждегі орта мектеп барикадаларындағы оқушылар бюджеттің қысқаруын болашақтарына тікелей шабуыл ретінде қабылдады. Олардың көзінше, әлеуметтік ұтқырлықты ынталандыруға арналған жүйе енді оған кедергі келтіреді.
Парламенттік көпшілігі жоқ және бюджеттік шектеулерге тап болған екі үкіметтің де маневр жасау мүмкіндігі шектеулі. Испанияның социалистік премьер-министрі Педро Санчес дүйсенбіде оңшыл партиялар оның тұрғын үй туралы төтенше заңнамасына қарсы дауыс бергеннен кейін мерзімінен бұрын жалпы сайлау өткізуді жариялады.
Францияда дүйсенбіде студенттік наразылықтар – және 5000-нан астам тұтқындау – 500-ге дейін орта мектептің жабылуына мәжбүр етті. Центристік премьер-министр Себастьен Лекорню жергілікті билікке мұғалімдердің ұзақ мерзімді жетіспеушілігін толтыруды басымдыққа қоюға шақырды және қираған мектеп ғимараттарын жөндеуді талқылау үшін шұғыл жиналыстар өткізді.
Бұл екі дағдарыс негізгі үкіметтердің алдында тұрған негізгі мәселелерді көрсетеді. Біріншіден, жастар инкременталды шараларды – мақсатты салық жеңілдіктерін, шағын әкімшілік реформаларды – терең әлеуметтік-экономикалық жараларға уақытша таңғыш ретінде қарастырады.
Екіншіден, көше қысымы мен оны пайдаланғысы келетін оппозициялық партияларға тап болған билеуші коалициялар – әсіресе көпшілігі жоқтар – қиындыққа тап болады. Францияда қатал полиция әрекеттері жастарды негізгі ағымнан одан әрі алшақтатуы мүмкін.
Сол уақытта радикалданған оппозициялық партиялар наразылықты белсенді түрде қару ретінде пайдалануда. Радикалды солшылдардан Францияның Жан-Люк Меланшон – 35 жасқа дейінгі сайлаушылардың 47%-ы қолдайды – көше тарапына ашық тұр. Испанияда солшыл партиялар Podemos пен Sumar тұрғын үй дағдарысын бақылаусыз қаржылық капитализмге тікелей жүктеді.
Сонымен қатар популистік оңшылдар тәртіп пен заң картасын ойнайды. Францияда Марин Ле Пеннің Ұлттық бірлестігі (RN) жанған барикадалардың бейнежазбаларын пайдаланып, центристік көшбасшыларды «тежеусіз зорлық-зомбылыққа» төзгені үшін айыптайды. Испанияның оңшыл радикалды Vox партиясы негізгі консервативтік Partido Popular оппозициясымен бірге Санчестің төтенше пакетін күйретті, оны үкіметтің шектен шығуы және жалға берушілерді жазалау деп сипаттады.
Екі жақтан қысымға ұшыраған негізгі үкіметтер шиеленіскен сынаққа тап болады. Біртұтас ұрпақ қоғамның қолданыстағы жүйелері оларға қолжетімді тұрғын үй де, жұмыс істейтін мектептер де бермейді деген қорытындыға келгенде, саяси келісім буланып, Еуропаның истеблишмент партиялары өз заңдылығын жоғалту қаупіне ұшырайды.
Мадридтегі 26 жастағы наразылық білдіруші Нандо де Ангуло айтқандай: наразылықтар қазіргі жағдайда «саяси партияларға бейімделуге тура келетін – біз, халық, ал саясаткерлер халық қалаған нәрсеге бейімделуі керек емес» екенін дәлелдейді. «Бұлай жалғаса алмайды».