Бельгиялық физик профессор Фрэнсис Халзен ғарыштан келетін бөлшектерді тіркейтін обсерваторияны әзірлеудегі пионерлік жұмысы үшін физика саласындағы Нобель сыйлығын алды. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы BBC News басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Халзен Оңтүстік полюстегі IceCube обсерваториясын әзірлеуге жетекшілік етті. Бұл қондырғы Антарктида мұзының бір текше километрін жарық сенсорларымен жабдықтап, нейтрино деп аталатын бөлшектерді тіркейді. Бұл бөлшектер ғаламдағы қарқынды, жоғары энергиялы процестер туралы ақпарат тасымалдайды.
Швеция корольдік ғылым академиясы «оның көрегендігі мен ғылыми көшбасшылығы IceCube нейтрино обсерваториясы үшін іргелі болды» деп мәлімдеді.
Халзен Оңтүстік полюсте нейтриноларды тіркеу жөніндегі өз идеясын алғаш рет 1988 жылы ұсынған болатын.
«Фрэнсис Халзен бізге керемет құрал сыйлаған халықаралық зерттеушілер мен инженерлер тобына жетекшілік етті», — деді физика жөніндегі Нобель комитетінің төрағасы Марк Пирс.
«Оның табандылығы мен ғылыми көрегендігі астрономияның жаңа түріне жол ашты», — деп қосты ол.
Нейтринолар — ұстауға келмейтін субатомдық бөлшектер. Күн олардың өте көп мөлшерін шығарады: әр секунд сайын миллиардтаған нейтрино сіздің тырнағыңыздың мөлшеріндей аумақтан зиянсыз өтіп кетеді.
Алайда IceCube әлдеқайда жоғары энергиялы нейтриноларды, яғни Күн жүйесінен әлдеқайда алыстағы — шалғай галактикалардағы қарқынды процестерден туған бөлшектерді іздейді.
Нейтриноларды сол іргелі оқиғаларды нұсқайтын астрономиялық хабаршылар деп қарастыруға болады.
Обсерваторияда нейтринолардың көбі мұздан тікелей өтіп кетеді, бірақ кейде біреуі мұзбен әрекеттесіп, айқын жарық жарқылын шығаратын бөлшектер тудырады.
Бұл сирек сигналдар нейтринолардың қайдан келгеніне және оларды тудырған экстремалды жағдайларға қатысты белгілерді тасымалдайды — бұл ғалымдарға қарапайым телескоптар оңай көре алмайтын жерлерді зерттеуге мүмкіндік береді.