Американдық ExxonMobil Қазақстанға Қашаған кен орнының батыс бөлігін игеру бойынша жаңа жоба ұсынды, әлеуетті инвестиция көлемі шамамен $80 млрд құрайды. Алайда компания жобаның іске асуын Қазақстан мен кен орнында жұмыс істейтін халықаралық мұнай компаниялары арасындағы көпжылдық даудың реттелуімен байланыстырды. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы Kursiv Media басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Bloomberg агенттігінің деректеріне сүйенсек, келіссөздерден хабардар дереккөздерге сілтеме жасап, Қашағанның батыс бөлігін игеру үшін ExxonMobil мен «КазМунайГаз» ҰК АҚ паритеттік негізде бірлескен кәсіпорын құрады. Американдық компанияның бағалауынша, жаңа жоба тәулігіне 600 мың баррельге дейін мұнай өндіруді қамтамасыз ете алады.
Bloomberg мәліметінше, ExxonMobil көпмиллиардтық инвестицияларды Қазақстанның Қашағандағы қолданыстағы консорциум мүшелеріне қатысты талаптарының реттелуімен байланыстырды. Мемлекеттің шамамен $150 млрд көлеміндегі талаптары негізінен кен орнын игерудегі кідірістерге байланысты жіберілген табыстармен байланысты және халықаралық арбитражда қаралуда. Бөлек, шамамен $5 млрд көлеміндегі экологиялық айыппұлға қатысты дау бар.
Агенттік дереккөздері «КазМунайГаз» ExxonMobil ұсынысын қолдағанын айтады. Алайда жобаны іске асыру үшін қазақстандық тараптың саяси мақұлдауы қажет, оны алу әзірге кепілдік берілмеген. ExxonMobil, «КазМунайГаз» және Қазақстан энергетика министрлігі Bloomberg-ке келіссөздерді түсініктеме беруден бас тартты.
ExxonMobil ұсынысына сәйкес, Қашағандағы қолданыстағы серіктестер жаңа бірлескен кәсіпорында миноритарлық үлестер ала алады. Жобаға қосылуға келісетін компаниялар үшін талаптарды кезең-кезеңмен реттеу қарастырылған. Күкіртке байланысты экологиялық айыппұлға қатысты талаптардан бірлескен кәсіпорын құрылғаннан кейін, ал қалған талаптардан түпкілікті инвестициялық шешім қабылданғаннан кейін босату ұсынылады.
Қашағанның батыс бөлігін игеруге қатысқысы келмейтін компаниялар үшін жеке шарттар қарастырылған. Ұсыныс бойынша, Қазақстан оларға қатысты талаптардан да бас тартады, егер олар жаңа бірлескен кәсіпорынның кен орнының батыс бөлігін игеру құқығын дауламаса. Алайда мұндай компаниялар 2041 жылы мерзімі аяқталатын Қашағанның шығыс бөлігін игеруге арналған қолданыстағы лицензияға қатысуды ұзарта алмайды.
ExxonMobil басшылығымен Қашағанның батыс бөлігін игеру тұжырымдамасын әзірлеу ғана шамамен $250 млн қажет етуі мүмкін. Келесі кезең – FEED жобалау – шамамен тағы $2 млрд бағаланады және 2028 жылы басталуы мүмкін. Түпкілікті инвестициялық шешім 2030 жылы күтілуде. Осыдан кейін тараптар шамамен $80 млрд тұратын жобаны тікелей іске асыруға кірісе алады.
ExxonMobil Қашағанның батыс бөлігінің шамамен 10 млрд баррель қорын игеруді жоспарлап отыр. Бұл учаскеге тек американдық компания ғана емес, қызығушылық танытып отыр. Bloomberg ақпаратына сәйкес, итальяндық Eni Қазақстан үкіметіне бірнеше атауы аталмаған серіктестермен бірге кен орнының батыс бөлігін игеруге қызығушылық танытатынын бөлек хабарлады.
Қашаған 2000 жылы ашылды және соңғы онжылдықтардағы ең ірі мұнай жаңалықтарының біріне айналды. Бастапқыда оператор итальяндық Eni болды, ол өндірісті тәулігіне 1,5 млн баррельге жеткізуді жоспарлады. Алайда кен орнын игеру кідірістермен және жоба құнының айтарлықтай өсуімен қатар жүрді.
Қазір Қашағанның игерілген шығыс бөлігінде тәулігіне шамамен 450 мың баррель мұнай өндіріледі. North Caspian Operating Company операторы бұл көрсеткішті 2026 жылы шамамен 500 мың баррельге, ал 2031 жылға қарай 710 мың баррельге дейін арттыруды жоспарлап отыр. Қолданыстағы NCOC консорциумына ExxonMobil, Eni, Shell, TotalEnergies, «КазМунайГаз», China National Petroleum Corporation және Inpex кіреді.
Бұған дейін Қазақстан КТК-ға жасалған шабуылдар салдарынан бір айда $700 млн жіберіп алуы мүмкін екені белгілі болған еді.