30 жыл бойы «Жасыл етік» деп аталатын мәйіт Эверест шыңына жақын жерде, аспалы тастың астында қарда жатыр. 1996 жылы қайтыс болған үнді альпинистінің әккі жасыл етігі әлемдегі ең биік шыңға көтерілушілер үшін мұңды белгі болды. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы BBC News басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Қазір Үндістан билігі Дорже Моруптың денесін алып шығу үшін арнайы биік таулы аймақта жұмыс істейтін мамандар тобын іздеп жатыр. Бұл – тауда мұз болып қалған жүздеген мәйіттердің ішіндегі ең танымалы болуы мүмкін. Олар оның сүйегін үйіне қайтаруға үміттеніп отыр, өйткені оның туыстары оның оралатынына ешқашан сенуден бас тартпаған.
«Кейбір күндері ұйықтар алдында мен есікті қағып, ашқанда ол тұрады деп ойлайтынмын», – деді Моруптың әйелі BBC-ге. «Ол үйге келгенде, мен одан: «Сен осы жылдар бойы қайда болдың?» деп сұраймын».
Моруп – Үндістанның Тибетпен шекарасын күзететін Indo-Tibetan Border Police (ITBP) ұйымының ланс-наик (кіші сержант) шеніндегі 48 жастағы альпинист. Ол Эверестке шығуға аттанған алты адамнан тұратын ITBP экспедициясының мүшесі еді. Көптеген альпинистер Непал жағынан шығуды таңдайды, бірақ Моруптың командасы тарихта бірінші болып Қытайдың қауіпті жағынан шығуды көздеді.
Экспедицияның алты мүшесінің үшеуі қарлы боранға байланысты кері қайтты, ал Моруп пен тағы екі адам – Цеванг Сманла мен Цеванг Палжор – 8 849 метр биіктіктегі шыңға қарай көтерілуді жалғастырды. Төмен түсу кезінде оларды қарлы боран ұстап, үшеуі де қаза тапты.
Эверест аймағында соңғы ғасырда 300-ден астам адам қайтыс болған, олардың денелері тауда қалған. Екеуі ешқашан табылмаған, ал үшіншісі – «Жасыл етік» – 30 жыл бойы 8 500 метр биіктікте мұз болып жатыр. Көп жылдар бойы «Жасыл етік» экспедицияның тағы бір мүшесі Цеванг Палжор деп есептелді. Бірақ 1996 жылғы экспедицияның тірі қалған мүшелерінің куәліктері мен соңғы радио байланыс орны биліктің бұл мәйіт Морупқа тиесілі деген қорытындыға келуіне себеп болды.
ITBP ресми өкілі, атын атамауды сұраған, BBC News Hindi-ге Моруптың киімі мен альпинистік жабдығы соңғы жылдары оның денесін анықтауға көмектескенін айтты. Содан бері олар әріптесін үйге қайтаруды жоспарлап келеді, сонда олар ДНК тесті арқылы оның жеке басын растап, отбасына жақындық сезімін сыйлай алады. «Біз оны ешқашан ұмытпадық. Бұл уақыт мәселесі ғана еді», – деді ITBP өкілі.
Тауда қайтыс болғандарды алып шығу – қауіпті әрі ауыр жұмыс, және соңғы онжылдыққа дейін өте сирек кездесетін. Моруптың денесі сияқты көптеген мәйіттер альпинистер «өлім аймағы» деп атайтын жерде жатыр, мұнда температура -40°C-қа дейін төмендеп, оттегі деңгейі теңіз деңгейіндегіден үштен бір бөлігін құрайды.
«Ауа райы мен қар жағдайы шешуші болады», – деді басқа құтқару операцияларына қатысқан танымал непалдық альпинист Циринг Джангбу Шерпа. «Солтүстік жағында жарықтар аз, бірақ бұл қауіптірек. Егер Непал жағынан бірдеңе болса, тікұшақпен тез эвакуациялайсыз. Бірақ Қытай жағында мұндай жүйе жоқ», – деді ол BBC Hindi-ге.