Еуропалық комиссия Еуроодақтың келесі мүше мемлекеттері арасында Виктор Орбан сияқты лидерлердің қайталанбауын қамтамасыз етпек. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

Еуроодақтың кеңею жөніндегі комиссары Марта Кос The Guardian және басқа да еуропалық газеттерге берген сұхбатында блогты демократиялық құндылықтарды аяққа таптап, шешім қабылдауды кепілге алатын лидерлерден қорғау үшін арнайы сақтандыру шараларын ұсынды. Бұл мінез-құлық үлгісі көпшілікке Венгрияның бұрынғы премьер-министрі Виктор Орбанмен байланыстырылады.

«Енді Виктор Орбан болмайды», — деді Кос. «Егер жаңадан келгендер заң үстемдігіне, демократияға немесе біздің құндылықтарымызға қарсы шықса, бізге тек 7-баптан [мүше мемлекеттің дауыс беру құқығын тоқтата тұруға мүмкіндік беретін санкция] басқа жылдам тетіктер қажет».

Кос сейсенбі күні жариялаған жоспарларға сәйкес, кез келген жаңа ЕО мүшесі 15 жылдық сынақ мерзімінен өтеді, оның барысында негізгі демократиялық құндылықтарды немесе ЕО-ға адалдық, шынайы ынтымақтастық қағидатын бұзғаны үшін дауыс беру құқығынан немесе ЕО қаражатынан айырылуы мүмкін. Бұл жоспарларды ЕО мүше мемлекеттері келісуі тиіс.

ЕО шартының 7-бабы мүше мемлекеттерге демократиялық құндылықтарды «елеулі және тұрақты бұзғаны» үшін бұзақы мүше мемлекеттен дауыс беру құқығын алуға рұқсат етеді. Бірақ бұл «ядролық опция» Польша мен Венгриядағы демократияның кері кетуі туралы ұзақ талқылауларға қарамастан, бұрынғы үкіметтер тұсында ешқашан іске қосылған емес.

Түпкілікті санкция ешқашан қолданылмады, негізінен бұл екі орталық еуропалық одақтас бір-бірін қорғау үшін вето құқығын пайдаланды.

Жаңа ұсыныстар бойынша демократиялық стандарттарды бұзғаны үшін дауыс беру құқығын тоқтата тұру немесе басқа жаза қолдану шегі төмендейді. ЕО шенеунігі: «Бұл үлкен жаңалық және кеңеюге күмәнмен қарайтын елдердің азаматтарына кеңейтуден кейін бірдеңе дұрыс болмаса да, бізде өте күшті негіз бар деген маңызды хабар», — деді.

Бірақ шенеуніктер уақытша шектелген сақтандыру шарасының ақырында мерзімі бітетінін мойындады. «Егер бұл [сақтандыру шарасы] шексіз болса, бізде бірінші және екінші дәрежелі мүшелер болатын жағдай туындар еді», — деді Кос.

Қатаң сақтандыру шараларын талап ету ЕО-ның кеңеюіндегі жаңа серпінмен қатар келеді: Черногория, Албания, Молдова және Украина алдыңғы қатардағылар ретінде анықталды.

2022 жылдың ақпанындағы Украинаға толық ауқымды басып кіру ЕО-ның кеңеюіне жаңа тыныс берді, бұл мәселе ұзақ уақыт бойы тоқырауда еді. Украина мен Молдова Ресей шабуылынан кейін бірнеше күн ішінде ЕО-ға кіруге өтініш берді, бұл қадам 17,4 миллион халқы бар Батыс Балқандағы ЕО-ға кіру күш-жігеріне жан бітірді, онда Ресей мен Қытай ықпал алуға ұмтылуда.

ЕО-ның қазіргі 27 мүше мемлекеті жаңа мүшелерді қабылдау үшін бірауыздан келісуі тиіс, француз және чех сайлаушылары арасында күмән жоғары.

Дегенмен Кос кеңеюдің саяси тұрғыдан мүмкін екеніне сенетінін айтты. «Мүше мемлекеттер де не тәуекелге барып жатқанын түсінеді», — деді ол, Шығыс Еуропа мен Балқандағы ықпал үшін бәсекеге назар аударып. Ол Ресей мен Қытайды «біздің кандидаттарымыздың соңына түскен сыртқы бұзушы күштер» деп атады.

Кеңеюді «біздің стратегиялық мүддеміз» деп сипаттай отырып, ол: «Егер біз өз айналамызды біріктіре алмасақ, басқа біреу келіп [және] оларды бізге қарсы қаруландырады», — деді.

Мысал ретінде ол Ресейдің елдерді еуропалық жолдан тайдыруға «миллиондаған» қаражат салғанын айтты, ЕО-ға кандидат Молдовадағы және ЕО-мен жақынырақ байланысқа ұмтылып отырған Армениядағы сайлауларды мысалға келтірді. Қытай болса, оның пікірінше, елдерге ықпал ету үшін инвестор ретіндегі экономикалық күшін пайдаланады.

ЕО шенеуніктері келесі аптада Украина мен Молдовамен ЕО құқығының екі келіссөз саласы бойынша келіссөздерді бастауды жоспарлап отыр. Нақтырақ айтсақ, бұл ішкі нарық пен бәсекеге қабілеттілік үшін «кластерлер» — келіссөз файлдарының тақырыптық топтары, экономикалық және ақша-несие саясатын, салық саясатын, зерттеулер мен медианы қамтитын ЕО ережелерінің ауқымды бөлігі.

Кос соғысып жатқан немесе аумағында қақтығысы тоқтаған елдің ЕО мүшесі бола алатыны туралы «болжау әлі тым ерте» екенін айтты. Ол украин астық өндірушілері ЕО нарығында шектеулерге тап болған кезде ЕО субсидияларын алмайтынын растады.

Шенеуніктер Украинаның, Еуропаның астық қоймасы және соғысқа дейінгі кезеңде Африка мен Таяу Шығыстың маңызды жеткізушісі ретінде танымал, ЕО мүше мемлекеттеріне қарағанда өндіріс ауқымы басқаша екенін айтты.

ЕО көшбасшылары келесі аптада бұл идеяларды талқылайды, онда олар қиын таңдауларға тап болады.

Ықтимал 35 мүшеден тұратын ЕО-да тұйыққа тірелуді болдырмау үшін үкіметтер салық салу және санкция саясаты сияқты мәселелерде вето құқығынан бас тартуға және Брюссельде әрдайым еуропалық комиссары бола бермейтінін қабылдауға шақырылады.

Еуропалық комиссияның көлемін қысқарту әрекеттері бұрын қарсылыққа тап болды, әсіресе 2008 жылы Лиссабон шартын қабылдамаған ирланд сайлаушылары тарапынан, олар ішінара Ирландияның тұрақты жоғары лауазымды шенеунігінен айырылуға қарсылық білдірді. Ирландия келесі жылы шартты қолдады, ЕО көшбасшылары ЕО атқарушы органының әр мүше мемлекет үшін бір комиссары болуын жалғастыратынына уәде бергеннен кейін.