Еуропалық Одақ халықаралық құқықты сақтамай, заңсыз израильдік қоныстармен саудаға тыйым салуды кешіктіріп отыр деп айыпталды. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Дүйсенбіде Брюссельде жиналатын ЕО сыртқы істер министрлері заңсыз қоныстардан импортқа тыйым салу мүмкіндігін талқылайды. Бұл Газадағы гуманитарлық дағдарыс аясында өтіп жатыр, онда БҰҰ тергеуі Израильді геноцид жасады деп тапты, ал Батыс жағалаудағы мемлекеттік қолдаумен күшейген зорлық-зомбылық кемінде 235 баланың өмірін қиды.
Алайда 27 министрден сауда туралы шешім күтілмейді, өйткені Израиль премьер-министрі Биньямин Нетаньяху мен оның үкіметіне қалай жауап беру керектігі туралы пікірлер әлі де бөлініп тұр.
Қоныстардан импортқа ішінара немесе толық тыйым салу – Еуропалық Комиссия ұсынған үш нұсқаның бірі. Қалған екі нұсқа – сауданы экономикалық тұрғыдан тиімсіз ететін жоғары тарифтер немесе импортты лицензиялау жүйесі. Бұл құжатты Euronews алғаш рет жариялады.
Сақтықпен жазылған құжатта нұсқалар «ЕО-Израиль қарым-қатынасына елеулі әсер етуі мүмкін, әсіресе алдағы сайлауға байланысты» деп атап көрсетілген. Израильдіктер 27 қазанға дейін сайлауға баруы керек, бұл Нетаньяху үшін 2023 жылғы 7 қазандағы ХАМАС шабуылдарынан кейінгі алғашқы сынақ болады.
ЕО-Израиль келісімі бойынша, басып алынған палестиналық аумақтардан (Голан шыңдары, Газа және Батыс жағалау, оның ішінде Шығыс Иерусалим) тауарлар Израильге қолданылатын жеңілдікті сауда шарттарына жатпайды.
Кемінде 10 ЕО мемлекеті, оның ішінде Бельгия, Нидерланды және Испания, ЕО-ның басып алынған аумақтармен сауданы тоқтату міндеті бар екенін айтады. Бұл 2024 жылы Халықаралық соттың Израильді палестиналық аумақтарды «мүмкіндігінше тез» аяқтауға шақырған шешіміне негізделген. Сот Израильдің халықаралық құқықты бірнеше рет бұзғанын, оның ішінде апартеидке тең әрекеттерді анықтады.
Сот шешімінде мемлекеттер «Израильдің басып алынған палестиналық аумақта заңсыз жағдайын сақтауға көмектесетін сауда немесе инвестициялық қатынастардың алдын алу үшін шаралар қабылдауы керек» делінген.
Қоныстармен сауданы тоқтатуға шақыруды 100-ден астам заңгер қолдайды. Олар осы айда Еуропалық Комиссияның жоғары лауазымды сауда және сыртқы саясат шенеуніктеріне хат жолдап, ЕО-ның «халықаралық құқықтық міндеттемесін» растады.
Комиссияның бұрынғы жоғары лауазымды сауда қызметкері Игнасио Гарсия Берсеро хатқа қол қойып: «Халықаралық соттың пікірін сақтаудың жалғыз жолы – заңсыз қоныстармен саудаға тыйым салу. Кез келген басқа нұсқа тиімді болмайды, өйткені Израиль саясаты қоныс өндірушілерге олардың ЕО-ға экспортына салынатын баждардан өтемақы төлеуге бағытталған», – деді.
Үкіметтік емес Global Echo ұйымының соңғы тергеуі израильдік экспорттаушылар қоныстарда өндірілген өнімдер үшін заңсыз салық жеңілдіктерінен пайда көретінін, ал израильдік салық органдары жаңылыстыратын затбелгілерге жол беретінін анықтады.
Ұйым тергеген жөнелтілімдердің алтауының бірінде басып алынған палестиналық аумақтар мен Сирияның Голан шыңдарындағы қоныстардан шыққан ауыл шаруашылығы өнімдері болған, олардың кемінде 42% израильдік деп қате таңбаланған.
Бірақ ЕО-ның жақын арада әрекет етуі күтілмейді, өйткені заңсыз қоныстармен саудаға тыйым салуды білікті көпшілік дауыспен немесе бірауыздан қабылдау керек пе деген дау жалғасуда.
Дүйсенбідегі кездесуден кейін ЕО сыртқы істер министрлері қазанға дейін шешім қабылдау форматында жиналмайды. Дереккөздердің айтуынша, дүйсенбідегі ең жоғары нәтиже – мүше мемлекеттердің қарапайым көпшілігінің заңсыз қоныстармен сауданы тоқтату туралы заңды ұсынысты талап етуі.
HEC Paris бизнес мектебінің құқық профессоры Альберто Алеманно: «Әрбір кешіктірілген ай тек сәйкестікті кейінге қалдырып қана қоймайды, сонымен қатар ЕО-ның заңсыз оккупациямен сауданы жалғастырудағы өзінің құқықтық жауапкершілігін тереңдетеді», – деді.
Бір жоғары лауазымды ЕО дипломаты нұсқалар құжатын алу «қиын күрес» болғанын, комиссиядан «қуанышты ынтымақтастық» болмағанын айтты.
Human Rights Watch ұйымының директорының орынбасары Клаудио Франкавилла: «Тыйым салу әлі де «нұсқа» ретінде ұсынылып отырғаны таңқаларлық, бірақ бұл халықаралық құқыққа сәйкес келетін жалғыз шара», – деді.