Еуропалық Одақ (ЕО) АҚШ әкімшілігінің Халықаралық қылмыстық сотты (ХҚС) АҚШ егемендігіне қауіп ретінде сипаттауын қабылдамады. Бұл АҚШ үкіметі Гаагада орналасқан халықаралық трибуналды «жүйелі түрде әлсіретуге» ниетті екенін мәлімдегеннен бір күн өткен соң айтылды. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
ЕО өкілі Ануар Ель-Ануни сейсенбіде: «Біз Халықаралық қылмыстық сотты қолдауда берікпіз. Сотқа, сайланған лауазымды тұлғаларға, қызметкерлерге немесе сотпен ынтымақтасатын адамдарға қарсы шабуылдар немесе қауіп-қатерлер мүлдем қолайсыз», - деді.
Ель-Ануни соттың геноцид пен соғыс қылмыстары сияқты әлемдегі ең ауыр қылмыстардың кінәлілерін қудалаудағы рөлін атап өтті. Ол: «Сондай-ақ, ХҚС егеменді мемлекеттерді нысанаға алмайтынын және олардың егемендігіне қауіп төндірмейтінін еске салайық», - деді. Оның орнына, сот «халықаралық қауымдастықты алаңдататын ең ауыр қылмыстардың кінәлілері, жеке тұлғаларға қатысты юрисдикцияны жүзеге асырады».
Дональд Трамп билікке қайта оралғаннан бері оның әкімшілігі Гаагадағы сотты әлсірету үшін жүйелі түрде жұмыс істеп келеді. Қазіргі уақытта соттың 11 лауазымды тұлғасы, оның ішінде бас прокурор мен сегіз судья АҚШ санкциясына ұшырап, олардың несие карталары, Amazon және Google аккаунттары бұғатталып, АҚШ-қа кіруге тыйым салынған.
Алайда дүйсенбідегі жарияланым айтарлықтай шиеленістің өскенін көрсетті. АҚШ мемлекеттік хатшысы Марко Рубио бейнежазбада сот «біздің саяси және құқықтық жүйеміздің әрбір аспектісіне қауіп төндіреді» деп мәлімдеді. Ілеспе мақаласында ол АҚШ шекара күзетшілері мен сайланған көшбасшылардың «халықаралық сот алдына сүйретіліп» әлемнің түкпір-түкпірінен келген судьялардың алдында сотталуы туралы бейнелерді келтірді.
АҚШ Мемлекеттік департаменті сотқа қарсы науқан «кең ауқымды әрекеттерді», соның ішінде басқа елдерді ХҚС-тан шығуға мәжбүрлеуді және АҚШ көмегіне тәуелді болғанымен, бас тартқан елдерге «қысымды күшейтуді» қамтитынын мәлімдеді. Бұл шаралардан зардап шегуі мүмкін елдердің қатарына Ресей басып кіргеннен кейін 2022 жылы ХҚС тергеу бастаған Украина да кіреді.
Құқықтанушылар Рубионың пікірлерін трибуналдың өкілеттіктерін бұрмалау деп сипаттады. Сот өзіне қосылған елдерде жасалған немесе осы елдердің азаматтары жасаған қылмыстарды тергей алады. Сондай-ақ, ол БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі жолдаған істерді немесе қосылмаған ел келіскен жағдайда тергей алады. Бірақ сот тек ел қылмыстарды өзі тергей алмаған немесе тергеуден бас тартқан жағдайда ғана араласуы керек. АҚШ сотқа қосылмаған.
Шетелдегі АҚШ азаматтары үшін сот алдында сотталу ықтималдығы өте төмен, өйткені 100-ге жуық ел АҚШ-пен америкалықтарды сотқа бермеу туралы келісімге қол қойған.
Human Rights Watch ұйымының бұрынғы атқарушы директоры Кеннет Рот: «ХҚС АҚШ-тағы әрекеттерге қатысты юрисдикцияны талап етпейді. Рубио америкалық соғыс қылмыстары үшін жазасыздықты ұлттық егемендік деген желеумен жауып отыр, бұл басқа елдердің өз аумағында жасалған қылмыстар үшін ХҚС-қа жүгіну құқығын елемейді», - деді.
АҚШ санкциялары бойынша бұрынғы жоғары лауазымды қызметкер Трамп әкімшілігі өз әрекеттеріне қатысты тергеу мүмкіндігін шектеуге тырысып жатқанын айтты. «Бұл ХҚС-тың Венесуэлаға немесе басқа жерлерге қатысты әрекеттеріне қарсы алдын ала науқан екенін көрсетеді», - деді ол.
Рубио өз мақаласында белсенділердің Трамп әкімшілігін мигранттарды депортациялау немесе есірткі тасымалдайды деп мәлімделген кемелерге соққы беру сияқты әрекеттері үшін сотқа беру туралы шақыруларын келтірді. Рот Трамп әкімшілігі болашақ әрекеттеріне қатысты бақылаудан қашуға тырысуы мүмкін деп алаңдайтынын айтты. Ол: «Трамп сот юрисдикциясын қабылдаған елдердің аумағында соғыс қылмыстарын жасай алуды қалайды - мәселе осында», - деді.