ЕО мен Канада «әлемге бір көзбен қарайды» деді Еуропалық комиссия төрағасы Урсула фон дер Ляйен өткен аптада. Ол екі жақтың жасанды интеллекттен бастап климат дағдарысына, Украина соғысына және Ақ үйдің қазіргі иесі тудырған хаосқа дейінгі мәселелерде ортақ ұстанымда екенін атап өтті. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

Сондықтан Канада «ЕО-ның бірінші қауымдасқан мүшесі» болуы керек, деп жалғастырды фон дер Ляйен. Залда отырған Канада премьер-министрі Марк Карни қуанышын жасыра алмады. Келесі күні ол «болашақ үшін альянс» құру, «терең ынтымақтастық» арқылы «ұжымдық тұрақтылықты» нығайту идеясын жігерлене қолдады.

Қошемет, жылы қол алысулар — және Брюссель мен ЕО астаналарындағы үлкен абдырау. Өйткені ЕО-ның «қауымдасқан мүшелігі» деген нәрсе шындықта жоқ. Guardian редакциялық мақаласы атап өткендей, «мұндай мәртебенің неден тұратыны туралы ешқандай жоспар да жоқ».

Бұл термин, редакциялық мақалада айтылғандай, «саяси гипотеза» — ЕО-мен нақты мүшелікке жетпейтін, бірақ маңызды әрі анықталмаған тығыз стратегиялық үйлесімді қарым-қатынасты сипаттайды. Сонда комиссия мен Канада нақты не істеп жатыр, және бұл қайда әкелуі мүмкін?

Олардың ниетін түсінуге болады. Қағаз жүзінде, болжауға келмейтін және барған сайын агрессивті ұлы державалар әлемінде бұл мүлдем орынды. Канада үшін — ол ЕО-мен Ceta еркін сауда келісіміне ие — одан әрі жақындасудың катализаторы анық Дональд Трамп: тоқтаусыз тариф қорқытулары, өршіп келе жатқан сауда соғысы, Канаданы «51-ші штат» деп мазақтау, Онтарио көлінің атын өзгерту — осының бәрі Оттаваны қарым-қатынасын әртараптандыруға итермеледі.

Еуропалық индустриялық стратегиямен үйлесу, қорғаныс пен жасанды интеллект саласында бірлесу, ЕО-ның ғылыми зерттеу және студенттік алмасу бағдарламаларына қосылу Канадаға өзінің сенімсіз оңтүстік көршісіне сенімді қарсы салмақ ұсынар еді. Трамп бұл одақтастықты «күлкілі» деп атап, қосымша тарифтермен қорқытты.

ЕО үшін Канада — армандағы серіктес: тұрақты, пікірлес «орта держава», сыни минералдарға, сирек кездесетін жер элементтеріне бай — және Карни атап өткендей, әдептілігі де мол. Сонымен қатар, Канаданың ЕО-ға деген шексіз ынтасы Исландияның ЕО-ға қосылу келіссөздерін жақында қабылдамауынан кейін одақтың мызғыған өзіндік бағасын көтереді.

Бір ғана мәселе бар: «қауымдасқан мүшелік» ЕО шарттарында мәртебе ретінде жоқ, және мұндай мәртебе жасау шартты реформалауды талап етеді, оны мүше мемлекеттер қарастырғысы келмейді. Украина, Молдова немесе Грузиямен жасалған сияқты «қауымдастық келісімдері» деген бар, бірақ олар толық мүшелікке апарар баспалдақ қана — Канада оған ұмтыла алмайды, себебі ол Еуропада емес.

Бірақ «қауымдасқан мүше» деген бірдеңе таныс естілсе, бұл ЕО Жак Делор кезінен бері «екінші шеңбер» туралы айтып келе жатқанынан. Бұл — ортақ құндылықтармен, еркін саудамен және қауіпсіздік ынтымақтастығымен байланысқан сыртқы шеңбер, бірақ толық дауыс құқығы мен реттеушілік интеграциясыз.

Эммануэль Макронның Еуропалық саяси қоғамдастығы осы тақырыптың бір нұсқасы, ал Германия канцлері Фридрих Мерц жақында Украина үшін «қауымдасқан мүше» мәртебесін ұсынды. Еуропалық экономикалық аймақ (ЕЭА) мен Еуропалық еркін сауда қауымдастығындағы Норвегия, Исландия немесе Швейцария сияқты ЕО-ға кірмейтін елдер қазірдің өзінде квази-қауымдасқан мүшелер ретінде жұмыс істейді: бірыңғай нарыққа қол жеткізіп, негізінен «ереже қабылдаушылар» болып табылады — Брюссельде дауыс бермей-ақ ЕО ережелерін қабылдайды.

Guardian-да жаза отырып, Фабиан Цулег Канада мен Еуропаға шын мәнінде «интеграцияланған серіктестік» керек екенін ұсынды — бұл модель бірыңғай нарыққа қол жеткізуді шетке қалдырып, қорғаныс, жеткізу тізбектері және Horizon мен Erasmus+ сияқты ЕО бағдарламаларындағы нақты ынтымақтастыққа назар аударады.

ЕО құқығы профессоры Альберто Алеманно ЕО-Канада арасындағы шынайы келісім Ceta-дан асып түсуі керек және ЕО-Швейцария қарым-қатынасына ұқсас бейімделген шеңберге көбірек ұқсауы мүмкін екенін атап өтті. Бірақ кез келген жаңа ресми мәртебенің нақты маңызы — ол ЕО-ны «басқа демократиялар стратегиялық автономияны ұйымдастыратын институционалдық орталыққа айналдыруы мүмкін, бірақ одаққа қосылмай-ақ».

Бұл іс жүзінде қалай көрінетіні белгісіз: визасыз жұмысқа қол жеткізу, бірлескен әскери сатып алу, ЕО реттеуші комитеттеріндегі канадалық орындар? Әзірге Канаданың гипотетикалық «қауымдасқан мүшелігі» — шындықтан гөрі көңіл-күй: өсіп келе жатқан жаһандық белгісіздік жағдайында демократиялық одақ пен орта державаның байланысты тереңдетуге деген ниеті.

Дегенмен, бұл Brexit-ке өкінетін Британия үшін үміт бере ме? Institute for Government-тен Джилл Раттер атап өткендей, ЕО-ның «институционалдық қиял» танытуға деген кенеттен дайындығы геосаяси қысым талап еткенде одақтың бейімделуге дайын екенін көрсетеді.

Бірақ Канада үшін жаңа келісім Ұлыбританияның мәселелерін автоматты түрде шешпейді. UK in a Changing Europe ұйымынан Джоэль Реланд атап өткендей, ЕО-ның Канадаға ұсынысының бұлыңғырлығы Ұлыбритания үшін перспективалы көрінуі мүмкін. Бірақ Канада бірыңғай нарық ережелеріне қол тигізбей «терең ынтымақтастықты» қалайды, ал Ұлыбританияның басты мәселесі — ол дәл сол нарықтан шеттетілген. Канада ақырында не алса да, бұл Ұлыбритания үшін жарамды болуы екіталай.