Еуропалық Одақ Канадаға «қауымдастырылған мүше» болу туралы келіссөздерді бастау жөніндегі ұсынысынан бас тартты. Бұл шешім Монреальда ЕО-Канада саммиті басталар алдында мүше мемлекеттер арасындағы келіспеушіліктерге байланысты қабылданды. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Бейсенбі және жұма күндері өтетін саммит аяқталғаннан кейін жарияланатын бірлескен мәлімдеменің жобасында «Канаданың ЕО-ға толық мүшеліктен тыс, одан әрі жақындасуы» туралы бәсеңдетілген нұсқа ұсынылған.
Бұл мәселе Еуропалық комиссия президенті Урсула фон дер Ляйен өткен айдағы «Одақ туралы» жолдауында ЕО Канада үшін «қауымдастырылған мүшелікті» қарастыратынын жариялап, барлығын таңқалдырғаннан кейін туындады.
Бұл декларация ЕО тарихындағы маңызды оқиға ретінде бағаланып, Одақ 2013 жылы Хорватия қосылғаннан бері ешбір мемлекетке мүшелікке рұқсат бермеген болатын. Сондай-ақ бұл Канада премьер-министрі Марк Карнидің қаңтардағы Давос саммитінде «орта державалардың» бірлесіп жұмыс істеуі туралы үндеуінің нәтиже бере бастағанының белгісі ретінде қарастырылды.
Алайда «қауымдастырылған мүшелікті» дамыту жөніндегі жұмыс бағдарламасын жариялаудың орнына, The Guardian газетіне қолжетімді болған қауымдық жобада тараптар «2027 жылғы ЕО-Канада саммитіне дейін Канаданың ЕО-ға толық мүшеліктен тыс, одан әрі жақындасу тұжырымдамасын айқындау үшін жұмыс істейтіні» айтылған. Бұл «осы одан әрі жақындасу арқылы өркендеу, экономикалық қауіпсіздік және стратегиялық автономия сияқты ортақ мақсаттарымызға қарай ортақ күш-жігеріміз бен ынтымақтастығымызды көрсету» үшін жасалады.
«Қауымдастырылған мүшелік» бұған дейін Украина сияқты елдер үшін де ұсынылып, қабылданбаған болатын.
Фон дер Ляйеннің декларациясы ЕО астаналарын таңқалдырып, саяси және құқықтық қарсылыққа әкелді. «Қауымдастырылған мәртебенің» нақты анықтамасы болмағандықтан, дипломаттар Канада Еуропалық кеңеске, заң шығарушы органдарға немесе шешім қабылдау процестеріне дауыс беру құқығынсыз қосыла ала ма деген сияқты мәселелерге қатысты сұрақтар қойды.
Дүйсенбідегі кездесуде ЕО елшілері бұл ауқымды ұсынысқа қатысты алаңдаушылық білдірді, бірақ фон дер Ляйенді ұятқа қалдырмай, «қауымдастырылған» мүшелік туралы ұсыныстан бас тартудың дипломатиялық жолын іздеуге уәде берді. Италия «комиссия ұсынған қауымдастырылған мүшелікті» ұсынып, оның анықтамасын кейінірек мүше мемлекеттер пысықтайтыны белгілі болды.
Германия одан әрі шегініп, «Канаданың ЕО-ға одан әрі жақындасуы» деген тұжырымды ұсынды.
«Қауымдастырылған мүшелік туралы [фон дер Ляйеннің] ең жақын қызметкерлерінен басқа ешкіммен кеңесілмеген сияқты. Германияны қоса алғанда, көптеген мүше мемлекеттер бұған риза болмады. Бұл ұшақ ұшып бара жатқанда оны жөндеумен бірдей», – деді бір дипломат.
Германия «қауымдастырылған мүшелік» Украина немесе Черногория сияқты әлеуетті кандидат елдер үшін аралық қадам ретінде сақталуы керек деп дәлелдеді, өйткені бұл мәртебенің қазіргі ЕО шарттарында ресми негізі жоқ.
АҚШ президенті Дональд Трамп бұған дейін ЕО-ның Канаданы қауымдастырылған мүше ету туралы ұсынысын «күлкілі» деп атаған және егер бұл қадамды «дұшпандық әрекет» деп түсінсе, АҚШ Еуропамен «көптеген мәселелерде» сауданы тоқтатуы мүмкін екенін айтқан.
Ұзақ уақыт одақтас болған АҚШ-пен ащы сауда соғысы Карниді әлем бойынша жаңа сауда серіктестіктерін іздеуге мәжбүр етті. Монреаль саммиті қарсаңында Канаданың ірі банктерінің бірі есеп жариялап, Канада Еуропамен экономикалық байланыстарын тереңдетсе, «айтарлықтай» пайда көретінін көрсетті. TD Economics мәліметінше, қорғаныс, энергетика, маңызды минералдар және цифрлық нарықтар сияқты ортақ мүдделер салаларында кедергілер жойылса, қосымша ондаған миллиард долларлық сауда мүмкін болар еді.
Карни Украинаға қатысты пайдалануды шектеу шешімінен кейін Илон Масктың Starlink спутниктік желісіне тәуелділікті азайту қажеттілігі туралы нақты айтқан болатын.
Осы аптаның басында Карни әлеуметтік желіде Канаданың танымал Eurovision музыка байқауына қосылатынын жазды. Алайда саяси қарсыластарының алаңдаушылығына қарамастан, Карни Канаданың ЕО-ға ресми түрде кіруге ниеті жоқ екенін айтты. Канада заңдарын еуропалық елдермен үйлестіру үшін өзгерту, байланыстарды нығайтуға қоғамдық қолдау болғанымен, халық арасында танымал болмауы мүмкін.
Карни сейсенбіде журналистерге осы аптадағы саммит келесі жылы өтетін одан әрі ресми келіссөздердің бастауы екенін айтты.
«Жақсы жаңалық – нақты атаулар немесе номенклатура маңызды емес. Маңыздысы – бұл канадалықтардың өміріне әкелетін өзгеріс», – деді Карни.
Бұған дейінгі мәлімдеме жобасында Канаданы «қауымдастырылған мүше» ретінде кемінде екі рет атап өту, соның ішінде бұл терминнің анықтамасын жасау тағы бір жыл алатынын мойындау болған.