Ұлттық мұрағатқа тапсырылған ресми құжаттарға сәйкес, Ұлыбританияның ұлттық денсаулық сақтау қызметінің (NHS) негізін қалаушы, уэльстік лейборист Энирин «Най» Беван қауіпсіздік қызметтерінің бақылауында жиырма жылдан астам уақыт болған, алайда оның жеке ісі «таңғаларлықтай тыныш» болған. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

MI5 назарына ілігуі

Беван MI5 назарына 1930 жылдары белгілі коммунистермен байланысына қатысты алаңдаушылықтарға байланысты іліккен. Бақылау ол NHS құрған соғыстан кейінгі лейбористік үкіметте министр болғаннан кейін де жалғасқан.

Бір кезде оның белгілі ресейлік тыңшымен байланысы MI5-тің сол кездегі бас директорын премьер-министр Клемент Эттлиге барып, оны ескертуге мәжбүр еткен.

Күмәнданған қызметкерлер

Алайда құжаттар көрсеткендей, қауіпсіздік қызметтерінің кейбір қызметкерлері Беванның неге қызығушылық тудырғанына күмәнданған. Іс құжаттарында MI5-тің оның телефонын тыңдағаны немесе поштасын ұстағаны туралы ешқандай дәлел жоқ, бірақ 1943 жылы бір офицер былай деп жазған: «Менің ойымша, Беванның әрекеттері біздің, Қауіпсіздік қызметінің, араласатын мәселесі емес.

«Шын мәнінде, ол парламентте дәл осындай ескертулерді жиі айтады, мұны Hansard-тың кез келген саны көрсетеді, сондықтан да бірдеңе істеу мүмкін емес еді».

1960 жылы ол қайтыс болғаннан кейін істі қарап шыққан тағы бір MI5 офицері: «Най Беванның қаншалықты даулы тұлға болғанын ескерсек, іс таңғаларлықтай тыныш», – деп атап өткен.

Алғашқы іс

MI5 Оңтүстік Уэльстегі Эббу-Вейлдің қатардағы лейбористік депутаты туралы алғашқы жеке істі 1933 жылы ашқан. Бір жазбада ол «уэльстік ата-бабаларының евангелистік құлшынысын мұра еткен және оны коммунистік мақсатта қалай пайдалануды біледі» деп сипатталған.

Сондай-ақ ол Ұлыбритания Коммунистік партиясының бас хатшысы Гарри Поллитпен және «капиталистерге» қарсы қорғану үшін «жұмысшылардың бостандық топтарын» ұйымдастыру жоспарын қолдаған партияның басқа мүшелерімен «тығыз байланыста» болғаны атап өтілген.

Беван жұмысшылардың бірлігіне қызығушылық танытпады және «өз қозғалысын» құруға ниетті деп шағымданған коммунистік одақтастарымен араздасқан. Бірақ 1936 жылға қарай олар татуласып, Беван Коммунистік партияның Лейбористік партияға қосылу туралы өтінішін қолдаған.

Макартнимен достық

1949 жылы MI5 Беванның 1928 жылы Ресей үшін тыңшылық жасағаны үшін сотталған Уилфред Макартнимен достығына алаңдай бастаған.

Макартнидің әңгімелерінің жазбалары ол Беван алған ақпаратты Поллитке жеткізіп отырғанын көрсеткен. Бұл бас директор сэр Перси Силлитоуды Эттлиге баруға мәжбүр еткен, ол Макартнидің мәлімдемелерін «өтіріктер жиынтығы» деп жоққа шығарған, бірақ Беванды Макартни туралы «ескертуге» келіскен.

Іс 1975 жылы, Беван қайтыс болғаннан кейін 15 жыл өткен соң жабылған.

Басқа да құжаттар

Жаңадан жарияланған басқа құжаттар MI5 коммунистердің король Георг VI-нің тәж кию рәсімін бұзуға әрекет жасауы мүмкін деп қорыққанын көрсетеді, 1937 жылы Вестминстер аббаттығындағы салтанат алдында Коммунистік партияның белсенділері мұқият бақыланған.

Партия үгіт-насихат науқанын дайындап, тәж кию аптасында тарату үшін миллион антимонархистік парақша басып шығарғанымен, мүшелеріне негізінен монархияны жақтайтын қоғамды ашуландырудан аулақ болуға ескертілген.

1937 жылғы сәуірдегі MI5 есебінде Манчестердегі «жолдас» бірқатар демонстрациялар ұсынғаны үшін «қатты сөгілгені» атап өтілген, өйткені бұл «фашистер мен полицияның қолына ойнау» болар еді. «Мүшелер мұны істеу арқылы «ағынға қарсы жүретіні» және көршілерінің көзіне жеккөрінішті болып қалмау үшін сөйлеуге мұқият болуы керек екені айтылды».

Сэр Майкл Типпетт

20 ғасырдың жетекші британдық композиторы және атақты пацифист сэр Майкл Типпетт те құжаттарға сәйкес MI5 тарапынан троцкистік революционер деп күдіктеніп бақыланған.

MI5 ол 1930 жылдары алдымен Коммунистік партияға, содан кейін троцкистерге қосылды және Екінші дүниежүзілік соғыстың соңына дейін белсенді жақтаушы болып қалды деп сенген.

Алайда құжаттар оның революционер ретінде сенімсіз болғанын көрсетеді. Лондондағы Коммунистік партия ұйымдастырушысына жолдаған бір ұсталған хатында ол коммунист ретіндегі жұмысын Суррейдің ауылдық жерінде тұратын музыка мұғалімі ретіндегі өмірімен ұштастырудың қиындықтарына шағымданған. Кешкі міндеттемелері оған Лондондағы «ұя» жиналыстарына қатысуға «мүлдем мүмкін емес» екенін айтқан.

1955 жылғы есепте Типпетт «коммунистік немесе троцкистік істерге байланысты назарға ілікпеген» деп атап өтілген.

Алайда оның радикалды өткені 1959 жылы оның Германиядағы Сыртқы істер министрлігі қаржыландыратын лекциялық қызметке баруына кедергі келтірген, тек 1960 жылдары ғана MI5 оған толық ақталу қағазын беруге дайын болған. 1966 жылы ол музыка саласындағы еңбегі үшін рыцарь атағын алған. Ол 1998 жылы 93 жасында қайтыс болған.