Эфиопияның солтүстігіндегі Тиграй аймағында аймақтық күштер мен ұлттық армия арасында қақтығыс басталды. Тиграй тұрғындары 2022 жылы аяқталған екі жылдық қанды соғыстан әлі де есін жинай алмай жатып, жаңадан толыққанды соғыс басталуынан қорқады. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы BBC News басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Ақпараттарға қарағанда, халық асығыс түрде азық-түлік сатып алып жатыр, ал интернет пен телефон байланысы үзілген. Бұл адамдардың цифрлық қосымшалар арқылы ақшаларына қол жеткізе алмауына әкелді, өйткені бірнеше ай бұрын банкоматтар жұмысын тоқтатқаннан кейін қоғам негізінен қолма-қол ақшасыз жүйеге көшкен болатын.
Бұған дейін үкімет пен Тиграйды басқаратын Тиграй халықтық азаттық майданы (TPLF) арасындағы қарым-қатынас алты айдан астам уақыт бойы нашарлап келе жатқан. Африка одағы (AU) делдалдық етіп, Претория келісімі деп аталатын бейбітшілік келісімін жасаған болатын, ол соғысты шамамен төрт жыл бұрын тоқтатты. Алайда шиеленісті одан әрі ушықтыратын бірнеше мәселе шешілмей қалды.
Осы жылы екі тарап бір-бірін айыптап, әскерлер жекелеген қақтығыстар аясында жұмылдырылды. Осы аптада Тиграйда ірі қақтығыстар басталып, тез арада көршілес Афар және Амхара аймақтарына тарады. Екі тарап соңғы шиеленісті кім бастағаны туралы келіспейді. TPLF өзін федералдық шабуылға, соның ішінде дрон соққыларына жауап ретінде әрекет етті деп мәлімдесе, үкімет Тиграй күштері Тиграйдағы әуежайларды бақылауға алғаннан кейін бірінші болып шабуыл жасады деп мәлімдейді.
Тиграйдың қазіргі саяси тарихының көп бөлігінде оны 1970 жылдары Эфиопияның әскери үкіметіне қарсы қарулы қозғалыс ретінде пайда болған TPLF басқарды. Ол 1991 жылы марксистік режимді құлатуда маңызды күшке айналып, кейіннен этникалық әртүрлілігі мол елді шамамен үш онжылдық бойы басқарған Эфиопия халықтық революциялық демократиялық майданының (EPRDF) ең қуатты құрамдас бөлігі болды.
Кейде бұл даулы мәселеге айналды, өйткені кейбіреулер TPLF тым көп ықпалға ие деп санады, өйткені тиграйлықтар Эфиопия халқының шамамен 6%-ын ғана құрайды. 2018 жылы Абий Ахмед премьер-министр болған кезде ол EPRDF-ті Өркендеу партиясымен ауыстырып, TPLF-тің ықпалын айтарлықтай әлсіретті.
Аддис-Абеба мен TPLF арасындағы қарым-қатынас тез нашарлап, 2020 жылы осы ғасырдағы ең қанды қақтығыстардың бірі басталды. AU делдалы шамамен 600 000 адам соғыс кезінде қаза тапты деп есептеді, бұл Тиграйды сыртқы әлемнен толығымен оқшаулап, аймақты аштық шегіне жеткізді. 2022 жылдың қарашасында алаңсыз бітімгершілік келісімі жасалды.
Төрт негізгі мәселе бар, оның екеуі Тиграйдың батысындағы құнарлы аймаққа қатысты. TPLF соғыстың алғашқы күндерінде бұл аумақты бақылаудан айырылды, ол Амхара аймағына өтті. Амхара Тиграйдың батысында орналасқан және оның жауынгерлері Эфиопия армиясының жағында соғысқан. Амхарадағы көптеген адамдар 1991 жылы әскери режим құлатылғаннан кейін аймақтық шекаралар қайта белгіленгенде Батыс Тиграй аумағы Тиграйға қосылмауы керек еді деп санайды.
Азаматтық соғыс кезінде оның жауынгерлері бақылауды басып алғанда, жүздеген мың этникалық тиграйлықтар қашып кетті және қазір Тиграйдағы және астана Аддис-Абебадағы баспанасыз лагерьлерде тұрады. TPLF Батыс Тиграйды қайтарып, сол аумақтан қуылғандардың оралуын қалайды. Үкімет аумақтың болашағын референдум арқылы шешу керек дейді.
Үкімет үшін басты даулы мәселе — қарусыздандыру. Ол TPLF AU-ға тек ескі қару-жарақтарын тапсырып, қаруларын жасырып жүр деп мәлімдейді. Екі тарап Тиграйды қалай басқару керектігі туралы да келіспеушілікке тап болды. Келісім шарттарына сәйкес, Абий тағайындаған уақытша әкімшілік құрылды. Бірақ премьер-министрдің істерге ықпал ету әрекеттері TPLF ішінде даулар тудырды және қауіпсіздік жағдайына байланысты Тиграйда өткізілмеген мамырдағы жалпы сайлау алдында ол соғысқа дейінгі әкімшілігін қалпына келтіріп, Абий құрған әкімшілікті таратты.
Бұл мемлекеттік қызметкерлерге жалақы төленбеуіне және басқа да қызметтердің тоқтауына әкеліп, экономикалық жағдайды нашарлатты. Маңызды оқиға — бұрын Эфиопия ішінде саяси оқшауланған TPLF бірнеше маңызды одақтастарға ие болды. Қыркүйек айының басында ол алты басқа қарулы қозғалыспен бірігіп, «Аман қалу альянсы» деп аталатын одақ құрды, оған үкіметке белсенді түрде қарсы соғысып жатқан Амхараның Фано милициясы мен Оромо азаттық армиясы кіреді. Жаңа альянс мүшелерінің наразылықтары әртүрлі, бірақ олардың ортақ мақсаты бар: олар Абий үкіметін биліктен кетіруді қалайды.