Эфиопия премьер-министрі Абий Ахмед жалпы сайлауда үлкен жеңіске жетіп, оның партиясы парламенттегі басым көпшілігін сақтап қалды, дегенмен сайлау қақтығыстар, қуғын-сүргін айыптары және оппозициялық партиялардың аз қатысуымен өтті. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы BBC News басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Абийдің «Гүлдену партиясы» 501 орынның 438-ін иеленіп, жаңа үкімет құрады, ал Абий қазан айының басында кезекті мерзімге ант береді. Бұл Абийдің экономикалық жетістіктерін жалғастырады деп сенетін жақтастары үшін үлкен жеңіс.
Алайда басқалар Абий басқарған кезде Африканың ең көп халқы бар екінші еліндегі ішкі бөліністер мен қауіпсіздік мәселелері одан әрі нашарлайды деп қауіптенеді.
49 жастағы Абий алғаш рет 2018 жылы үкіметке қарсы наразылықтар кезінде билікке келді. Бастапқыда ол бөліністерді жою науқаны үшін мақталды, бірақ солтүстіктегі Тиграй аймағының саясаткерлерін ренжітті, олар 20 жылдан астам үкіметте үстемдік еткен еді.
Бір жылдан кейін ол Нобель бейбітшілік сыйлығын алды, негізінен Эфиопияның солтүстік көршісі Эритреямен қақтығысты аяқтау күш-жігері үшін.
Бірақ қауіпсіздік сарапшылары елдің соғысқа қайта оралуы мүмкін деп қауіптенеді, ал Амхара мен Оромия аймақтарындағы зорлық-зомбылық пен қарулы көтерілістер аяқталмай тұр.
Сайлау күні ең көп халқы бар екі аймақта 143 сайлау учаскесі ашылмады, себебі үкіметке қарсы қарулы топтар қауіп төндірді.
Амхарадағы Фано милициялары мен Оромиядағы тыйым салынған Оромо азаттық армиясы (OLA) көбірек автономияны қалап, сайлауды және оның нәтижелерін қабылдамады.
Тиграйдағы жағдай да алаңдатады, бұл аймақ 2022 жылы ғана аяқталған екі жылдық азамат соғысынан әлі де қалпына келуде. Аймақ және оның 6 миллион тұрғыны, 36 сайлау округі, сайлаудан толығымен шеттетілді, өйткені қайтадан соғыс басталу қаупі артып келеді.
Тиграй Эритреямен шектеседі және соғыс кезінде оның әскерлері Эфиопия үкіметінің күштерімен одақтас болды. Олар Тиграй азаматтарына қарсы жаппай қатыгездіктер жасады деп айыпталды, бірақ бұл айыптар жоққа шығарылды. Алайда қақтығыс аяқталғаннан бері Аддис-Абеба мен Асмара арасындағы қарым-қатынас күрт нашарлады.
Ұзындығы 1350 км жағалау сызығы бар Эритрея құрлықпен қоршалған Эфиопияны империялық амбициялары бар деп айыптайды. Соңғы үш жылда Абий өз елінің Қызыл теңіз портына қол жеткізу қажеттігі туралы бірнеше рет айтты, бұл портты Эфиопия 1993 жылы Эритрея тәуелсіздік алғанда жоғалтты.
Күрт өзгерісте Асмара енді Тиграй көшбасшыларымен одақтасып, егер жаңа қақтығыс басталса, Эритрея Тиграй күштерімен бірге соғысуы ықтимал.
Аддис-Абеба сонымен қатар Эфиопия мен Эритреямен шектесетін Судандағы азамат соғысына араласты деп айыпталды. Көптеген хабарлар Аддис-Абебаның Суданның соғысушы топтарының бірі – Жылдам қолдау күштерін (RSF) қолдағанын көрсетеді, бірақ Эфиопия бұл айыптарды бірнеше рет жоққа шығарды.
Эритрея мен Тиграй күштерінің Судан әскерімен тығыз байланысы бар деп түсініледі, ол RSF-ке қарсы соғысады.
Мұның бәрі аймаққа таралуы мүмкін улы қоспаны жасайды және Абий бітімгершілік рөлін ойнайтын сияқты емес.
Абий үкіметі мен Тиграй халық азаттық майданы (TPLF) арасындағы араздық 2022 жылғы қарашадағы бітімгершілік келісіммен аяқталуы керек еді. Бірақ екі жақ бір-бірін келісімді бұзды деп айыптайды.
Қақтығыс осы ғасырдағы ең қанды соғыстардың бірі болды, Африка одағының делдалы 600 000 адам қаза тапты деп есептейді, ал соғыс аймақты ашаршылыққа әкелді. Үкімет аймаққа азық-түлік көмегін бөгеуде айыпталды, бірақ бұл айыптар жоққа шығарылды.
«Қауіптер нақты және екі жақтан да туындайды», - деді АҚШ Мемлекеттік департаментінде жұмыс істеген Африка сарапшысы Кэмерон Хадсон BBC-ге.
Сайлау қарсаңында TPLF соғысқа дейінгі әкімшілігін қалпына келтіріп, премьер-министр Абий тағайындаған уақытша әкімшілікті таратты.
«Тиграйлықтар өсіп келе жатқан шиеленіс үшін жауапты және олар соғыстың қайта басталуына дайындалып жатқанын көрсететін қадамдар мен мәлімдемелер жасауда», - деді Хадсон.
TPLF өз күштеріне жас жігіттерді мәжбүрлеп жинап жатқаны туралы хабарлар бар.
Тиграйда жұмыс істейтін оппозициялық саяси партия Salsay Weyane мүшесі Шевит Вудасси BBC-ге: «Тиграй халқы алаңдаулы, өйткені көптеген жастар әскерге алынуда», - деді.
Адва қаласындағы бір жас жігіт BBC Tigrinya-ға азаматтық киімдегі қарулы адамдар оның үйіне келіп, «бізді қарулы күреске қатысу үшін ұстап жатырмыз деді».
Жергілікті билік «мәжбүрлі жинау» жоқ деп мәлімдеді.
«Жастар жай ғана өзін-өзі қорғау үшін дайындықтан өтуде», - деді солтүстік-батыс Тиграйдың қауіпсіздік басшысы Тесфайе Абади.
Алайда Хадсон TPLF-тің бұл әрекеттеріне Абий де себеп болды, ол «келісімнен бас тартып, тиграйлықтарға қауіп төндіретін қадамдар жасады» деді.
Еуропалық Одақ жақында ескерту жасап, Солтүстік Эфиопияда «жедел деэскалацияны» талап етті.
2022 жылғы бітімгершілік келісімнің негізгі драйвері болған АҚШ осы аптада «TPLF-тің қатал мүшелері мен олардың отбасы мүшелеріне» мақсатты визалық шектеулер жариялады.