Үндістанның Джаркханд штатындағы Ранчи қаласында жүздеген жұмыс іздеуші жастар мемлекеттік емтихан жүйесін түбегейлі өзгертуді талап етіп наразылық білдіруде. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы BBC News басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Наразылық акциясы 25 шілдеден бері жалғасуда. Жастар стадионда жиналып, кейбірі ашық аспан астында ұйықтап, бірнешеуі аштық жариялаған. Олардың басты талабы – мемлекеттік қызметке іріктеу емтихандарының әділ өтуі.
Бокародағы фермер отбасынан шыққан 27 жастағы әйел Джаркхандтың азаматтық қызмет емтиханына үш рет тапсырған. Ол биыл жақсы нәтиже күткен еді. «Біз әділдік қалаймыз. Оған қол жеткізбейінше кетпейміз, тіпті өміріміз қиылса да», – дейді ол.
Наразылықтың тікелей себебі – сәуірде өткен алдын ала азаматтық қызмет емтиханы. Шілдеде нәтижелер жарияланғаннан кейін үміткерлер әлеуметтік желіде тараған жауап парақтары кейбір сәтті үміткерлердің күтілгеннен әлдеқайда аз сұраққа жауап бергенін көрсеткенін алға тартты. Бұл нәтижелердің манипуляцияланғанына күдік тудырды. Наразылық білдірушілер емтиханның күшін жоюды және қайта өткізуді, сондай-ақ істі Үндістанның федералды тергеу агенттігі – Орталық тергеу бюросына (CBI) тапсыруды талап етеді.
Джаркхандтың қылмыстық тергеу департаменті (CID) айыптауларды тергеп жатыр. Джаркханд мемлекеттік қызмет комиссиясы емтиханның келесі кезеңін кейінге қалдырды. Комиссия төрағасы Л. Кхиангте 22 шілдеде отставкаға кетті және тергеу аясында жауапқа тартылды. Тергеушілер емтихан процесінің бір бөлігін жүргізген жеке компанияның рөлін де қарастырып жатыр.
Джаркханд үкіметінің министрі Дипика Пандей Сингх BBC-ге штат айыптауларды қазіргі наразылыққа дейін тергей бастағанын айтты. Ол наразылық білдірушілерді істі CBI-ге берудің орнына CID тергеуін аяқтауға мүмкіндік беруге шақырды. «Біз әділ тергеу қалаймыз», – деді ол, кінәлілердің бәрі – «бюрократ, қызметкер, делдал немесе үлкен саясаткер» болсын – жауапкершілікке тартылатынын қосты. Ол сондай-ақ үкімет сәуірдегі емтиханды жою туралы талапты наразылық білдірушілермен тікелей талқылайтынын айтты.
Алайда наразылық білдірушілердің айтуынша, олардың күресі бір емтиханнан тыс. Олар жұмысқа қабылдаудағы заңсыздықтарды кеңінен тергеуді, кінәлілерді жауапқа тартуды және кешіктірілген жұмысқа қабылдауды уақытында аяқтауды талап етеді. Ең бастысы, олар тұрақты және ашық емтихандар өткізуді қалайды.
Үндістанда мемлекеттік жұмыс тұрақты жалақы, әлеуметтік мәртебе және орта тапқа жол ашады. Бәсекелестік өте жоғары, көптеген үміткерлер бір жұмыс үшін жылдар бойы дайындалады. Джаркхандтағы наразылық білдірушілер белгісіздік күтуді ұзартатынын айтады. Достар жұмыс тауып, үйленіп, әрі қарай жылжыған сайын, көпшілігі ата-аналарына тәуелді болып қалады. Әрбір кешіктірілген емтихан, тоқтатылған жұмысқа қабылдау және жаңа дау-дамай олардың болашағын алыстатады.
Савита Кумари үшін күту 2019 жылы басталды. Қазір 28 жаста, ол мемлекеттік азаматтық қызмет емтиханын екі рет тапсырған. Биылғы алдын ала кезеңнен өткеніне сенімді болғандықтан, ол түн ортасында жарияланған нәтижелерді күтіп, ұйықтамады. Оның аты тізімде жоқ еді. «Біз түні бойы жыладық», – дейді ол. Савита емтиханның манипуляцияланғанына сенеді, кейбір үміткерлер жауаптарды кейін толтыру үшін бос қалдырған деп айыптайды. CID сәтті үміткерлерден жауап парақтарын сұрап, Джаркханд мемлекеттік қызмет комиссиясының кеңселеріне және басқа да орындарға рейд жүргізді.
Сенімнің жоғалуы тек Джаркхандпен шектелмейді. Өткен айда Делидегі әлдеқайда үлкен наразылықтар соңғы жылдары емтихандар мен жұмысқа қатысты жастар ашуының ең өткір көріністерінің бірі болды. Осы шерулердің артында тұрған тәуелсіз жастар қозғалысы – Тарақан Джанта партиясы (CJP) Джаркхандтағы наразылықтарға қолдау көрсететінін жариялады.
Ранчидегі наразылық лагері екі аптаға жуық уақыт бойы жұмыс істеп тұр. Жақтастар тамақ, су және қажетті заттар әкеледі, кейбірі CJP арқылы. Күндіз аштық жариялағандар брезент астындағы матрацтарда жатады, артында Б.Р. Амбедкар мен бостандық күрескерлерінің портреттері тұр. Муссондық жаңбыр лагерьді босатпайды. Кешке қарай көңіл-күй өзгереді: адамдар көбейіп, сөз сөйлеу басталып, стадионда ұрандар жаңғырады.
Бір маңызды айырмашылық бар: CJP наразылықтары партиялық саясаттан тыс пайда болғанымен, Ранчидегі наразылық күшті саяси қолдауға ие болды. Джаркхандта оппозициядағы BJP наразылық білдірушілерді қолдап, шерулер өткізіп, мәселені штат ассамблеясында көтеріп, федералды тергеуді талап етті. Штат үкіметінің серіктесі, бірақ BJP-дің ұлттық қарсыласы Конгресс те студенттерге қолдау білдірді.
Наразылықтың ең көрнекті тұлғаларының бірі – аштық жариялаған Девендра Нат Махто. Бұрынғы штат сайлауының кандидаты, ол студент кезінде жұмысқа қабылдау мәселелері бойынша науқан бастағанын айтады. 2023 жылы ол өзі емтихан тапсырмаса да, тағы бір штаттық емтиханға қатысты наразылықтарға қосылды. «Бүгін емтихан тапсырмасам да, ертең тапсыруға тура келеді», – дейді ол.
Көптеген наразылық білдірушілер саяси партиялардың оларды өз мақсатына пайдалануынан сақтанып, қозғалыстың тәуелсіздігін сақтауды қалайды.