Доломиттердегі тез шегініп бара жатқан мұздықтардан биылғы жазда Бірінші дүниежүзілік соғыстың жарылмаған бомбаларының елеулі қоры шықты, деп мәлімдеді Италия әскері. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Италияның «Джулия» альпілік бригадасының сарбаздары оқ-дәрілерді алып, залалсыздандырды. Олардың құрамында итальяндық артиллериялық снарядтар мен француз минометтік бомбалары болды.
Бұл қару-жарақ 1915-1918 жылдар аралығында Аустро-Венгрия әскері мен Италия әскерлері арасындағы қатал және өте суық жерде өткен «ақ соғыстан» қалған.
Бір ғасырдан астам уақыттан кейін, жаз бойы туристер бомбаларды бірнеше рет көргенін хабарлады, негізінен Шығыс Трентинодағы Примьеро аңғарындағы Канал Сан Бово ауданында. Содан кейін сарбаздар сол жерде және Доломиттердің Трентино Альто-Адидже аймағындағы басқа да биік таулы және мұздықты жерлерде кең ауқымды тексеру жүргізді.
Олар 250 жарылғыш затты тауып, залалсыздандырды, оның ішінде «18 итальяндық 75 мм артиллериялық снаряд және 37 Thevetot минометтік снаряды – Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Италия корольдік әскеріне де жеткізілген француз жасаған құрылғы», деп хабарлады «Джулия» альпілік бригадасы.
Бұл «ақ соғыс» реликвияларының еріген мұздықтардан шығуы алғаш рет емес, олардың шегінуі он жылдан астам уақыт бойы жеделдеп келеді.
«Бұл жаһандық жылынудың салдары», - деді Бергамо университетінің профессоры және Стельвио ұлттық паркіндегі мұра жобаларының үйлестірушісі Стефано Морозини, онда кейбір жарылғыш заттар да табылған.
«Соңғы жылдары әр жаздың соңында бұл қауіпті артефактілер пайда болады және жыл сайын олардың саны артып келеді. Олар мұзда 100 жылдан астам уақыт сақталған. Кейбіреулері жарылып кеткен, бірақ көпшілігі жарылмаған, сондықтан қазір олар қайта пайда болғанда, олар өте қауіпті», - деді ол.
Туристер мен альпинистерге «қай жерде болса да, кез келген жарылғыш құрылғыға ешқашан тиіспеу» және кез келген табылған зат туралы дереу полицияға хабарлау керектігі айтылады.
Негізінен Трентино Альто-Адидженің Доломиттерінде және Ломбардия аймағының Альпі тауларында болған «ақ соғыс» 1990 жылдарға дейін уақыт тоқтап қалған тарих кезеңі болды, сол кезде жаһандық жылыну қару-жарақ, шаналар, хаттар мен күнделіктерді қоса, тамаша сақталған әртүрлі реликвияларды аша бастады.
Стельвио асуына қарайтын 3095 метрлік (10154 фут) Скорлуццо тауының басындағы үңгірге қазылған ағаш казарма 2015 жылы оны бір ғасырға жуық жауып тұрған мұз толығымен ерігеннен кейін қайта пайда болды.
Басқа паналар 1918 жылдың қарашасында Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанда асығыс жабылып, сарбаздар көптеген заттарын тастап кеткен. Ішінен сабаннан жасалған төсектер, киімдер, шамдар, газеттер, ашықхаттар, монеталар және консервіленген тағамдар жақсы сақталған күйде табылды.
Реликвияларды орналастыратын «ақ соғыс» мұражайы 2027 жылдың маусымында Бормиода ашылады деп жоспарлануда.
«Ақ соғыс» миллионнан астам адамның өмірін қиған деп есептеледі, дегенмен сарбаздардың көпшілігі қар көшкіні, таудан құлау немесе гипотермиядан қаза тапқан деп болжанған.
Соңғы 15 жылда еріген мұздан ондаған мәйіт, кейбіреулері әлі де әскери киімде, шықты.
2017 жылы бір итальяндық сарбаздың туыстары оның денесімен бірге Прессена мұздығында жеке басын ашатын құжаттар табылғаннан кейін оны жерлеуге мүмкіндік алды.
Морозини жазғы қатты ыстық Доломиттердегі мұздықтарға қол жеткізуді қауіпсіз етпейтінін айтты. 2022 жылы Мармолада мұздығының үлкен бөлігі үзіліп түскенде 11 адам қаза тапты.
«Биік таудағы өте ұзақ ыстық толқынға байланысты жазда мұздықтарға қол жеткізу барған сайын мүмкін болмай барады», - деді ол.
«Егер сіз осы аймаққа келсеңіз, мұздықтардың қаншалықты жылдам шегініп жатқанын және климаттың өзгеруінің әсері қаншалықты күшті екенін көре аласыз», - деп қосты ол.