Ұлттық банк төрағасының орынбасары Алия Молдабекова 21 қыркүйектегі сұхбатында теңгенің нығаюы және валюталық салымдар үлесінің төмендеуі валюталық депозиттер бойынша мөлшерлемелерді кезең-кезеңімен ырықтандыруға кірісуге мүмкіндік беретінін мәлімдеді. Ағымдағы максималды мөлшерлеме 1%-ды құрайтынын атап өтейік. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы Kursiv Media басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Сарапшылардың болжамдары
Қазақстан қаржыгерлер қауымдастығының (ҚҚҚ) бас аналитигі Рамазан Досов ырықтандырудың бірінші кезеңінде валюталық депозиттер бойынша шекті мөлшерлеме 2-3%-ға дейін көтерілуі мүмкін екенін айтты. Алайда бұл банктердің бірден өз мөлшерлемелерін максималды деңгейге көтеретінін білдірмейді. Сарапшының айтуынша, оларды реттеушінің басқа талаптары, атап айтқанда, мұндай ресурстардың жоғары құны тежейді. Қыркүйек айынан бастап валюталық міндеттемелер бойынша ең төменгі резервтік талаптар (яғни банктердің Ұлттық банк шоттарына кейінге қалдырылған қаражаттарына қойылатын талаптар) 15%-ды құрайды, ал теңгедегі міндеттемелер бойынша олар 5%-ға тең болады.
Бұл ретте резервтерге қаражаттың теңгелік эквивалентін салу қажет. Осылайша, депозитке тартылған әрбір $100 үшін банктер айналымнан $15, немесе 6,7 мың теңге алуға мәжбүр.
«Бұл валюталық салымдар үшін белсенді бағалық бәсекелестіктің экономикалық мәнін шектейді. Тиісінше, нақты табыстылық нақты банктің валюталық қаржыландыруға деген қажеттілігіне байланысты болады. Осылайша, біртіндеп сценарий барынша ықтимал: алдымен мөлшерлемелердің рұқсат етілген диапазонын кеңейту, содан кейін нарық банктерге қосымша валюталық ресурс шынымен қаншалықты қажет екенін өзі көрсетеді», – деді Рамазан Досов.
Банктердің валюталық қаржыландыруға деген қызығушылығы
Банктер валюталық несиелер беру үшін валютадағы қаражаттарды тартады. Алайда мұндай несиелерге көбінесе валюталық түсімдері бар компаниялар жүгінеді, ал ірі экспорттаушылардың сыртқы қаржыландыруға да қол жеткізу мүмкіндігі бар.
Сарапшының пікірінше, осыған байланысты банктер клиенттерді долларлық депозиттерге белсенді тартуға онша мүдделі болмайды. Сонымен қатар, тіпті жоғары табыстылығы бар мұндай салымдарға деген қызығушылық шектеулі болуы мүмкін. Теңгедегі депозиттермен табыстылық айырмашылығы айтарлықтай болып қалады, сондықтан валюталық салым ең алдымен жинақтарды әртараптандыру құралы болады, ал теңгелік депозиттің толыққанды баламасы емес. Осыған байланысты сарапшы депозиттердің долларлануының айтарлықтай өсуі мөлшерлеменің көтерілуіне емес, валюталық күтулерге көбірек байланысты деген қорытындыға келді.
ҚҚҚ аналитигі валюталық депозиттер бойынша мөлшерлемелерге қойылған шектеулер бастапқыда долларлануды төмендету жөніндегі өз міндетін орындағанын атап өтті, өйткені ол 80%-ға дейін жеткен. Қазіргі 18,3% деңгейінде қатаң әкімшілік шекті сақтау қажеттілігі азаяды. Ең төменгі резервтік талаптардың артуы банктер үшін валюталық қаржыландыруды қымбатырақ етеді. Мұндай жағдайларда валюталық депозиттердің табыстылығы нақты банктің валюталық қаржыландыруға деген қажеттілігіне және осындай қаражаттар үшін бәсекелестікке көбірек байланысты болуы мүмкін.
«Ұзақ мерзімді перспективада нарықтық баға белгілеуге көшу неғұрлым қисынды көрінеді, онда мөлшерлеме валюталық қаржыландыруға деген сұраныс пен нақты банктің қажеттіліктерімен айқындалады. Дәл сондықтан кезең-кезеңімен көзқарас негізді болып көрінеді. Ол алдымен салымшылардың реакциясын және долларлану динамикасын бағалауға, содан кейін әкімшілік шектеулерді дәйекті түрде әлсіретуге мүмкіндік береді», – деп қосты сарапшы.
Нарықтық мөлшерлемелер қажет
Тәуелсіз қаржы аналитигі Андрей Чеботарев валюталық депозиттер бойынша мөлшерлемелер нарықтық – шамамен 3-4% – болуы және SOFR-ға (АҚШ долларындағы ақша нарығындағы «эталондық» пайыздық мөлшерлеме) немесе АҚШ ФР жүйесінің мөлшерлемесіне байланысты болуы керек деп есептейді. Оның айтуынша, әлемдік мөлшерлемелер 4% болғанда табыстылықты 1% деңгейінде сақтау іс жүзінде банктерді салымшылардың өздері есебінен субсидиялауды білдіреді. Банкте қаражатын доллармен ұстаған клиент өзі ала алатыннан төрт есе аз алады.
«Шектеулер қажет, бірақ шындықтан алшақ 1% шек емес. Ақылға қонымды тәсіл – SOFR-ға динамикалық байланыстыру және 0,5-1% спред. Реттеуші ықпал ету құралын сақтайды, нарық әділ табыстылық алады, салымшы ақшаны үйде жасырмай, банкке сеніп тапсырғаны үшін жасырын айыппұл төлеуді тоқтатады», – деді аналитик.
Чеботарев долларлық депозиттер бойынша мөлшерлеменің көтерілуі қазақстандықтардың бір бөлігін валюталық салымдарға шынымен тартады, бірақ бұл процесс апатты болмауы керек деп есептейді. Қандай да бір себептермен ақшаны доллармен ұстауды қалағандар оны қолма-қол немесе шетелде ұстап отыр. Бұл ретте банктер валюталық қаржыландыру ала алады, экспорттаушыларға валюталық несиелер бере алады, ал нарық тереңдей түседі.