Энди Бёрнхэм өзінің деволюция бағдарламасы Ұлыбритания үшін жазбаша конституция қабылдау қажеттігін күшейтетінін айтты. Бұл қадам мемлекеттің ғасырлар бойы қалыптасқан жұмыс істеу тетіктерін түбегейлі өзгертеді. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

Премьер-министр Ұлыбританияның «ескірген» саяси жүйесі ел бойынша тең мүмкіндіктерді қамтамасыз ету үшін түбегейлі реформаны қажет ететініне сенімді. Ұлыбритания — жазбаша конституциясы жоқ бірнеше ірі демократиялық мемлекеттердің бірі. Жазбаша конституция — бұл елдің басқару жүйесін негізгі ережелер жиынтығы ретінде бекітетін құжат.

Осы демалыс күндері Бёрнхэм тарихи маңызы бар мүмкін өзгерісті жариялады: оның үкіметінің децентрализация бағдарламасы, оның ішінде аймақтық көшбасшыларға қаржылық бақылауды кеңінен беру, жазбаша конституция қабылдау идеясын нығайтады. «Бұл конституция қабылдау қажеттігін арттырады, өйткені Британия осы арқылы өзгеруде, Англия осы арқылы өзгеруде», — деді ол.

Бёрнхэм Ұлыбританияға Уэльс, Шотландия, Солтүстік Ирландия және Англия аймақтары үшін жұмыс істейтін деволюцияның жазбаша үлгісін жасау қажеттігін атап өтті. «Сайып келгенде, бұл тең өмір сүру деңгейін қамтамасыз ететін жаңа конституциялық келісімге бағыттайды деп ойлаймын», — деді ол, өзінің «әр пошта индексінде жақсы өсу» уәдесі «жай ғана ұран емес» екенін қосып.

Бёрнхэм жұма күні жарияланған қосымша деволюция шараларын Британияның шамадан тыс орталықтандырылған саяси жүйесінен ең түбегейлі бас тарту деп сипаттады. Ұлыбританияның «қайта құрылуы» «жаңа деңгейге көтерілді» және шешім қабылдауды Уайтхоллдан мэрлер мен жергілікті билік органдарына No 10 North арқылы ауыстыруға бағытталған.

Лондондағы Queen Mary университетінің саясаттану профессоры Тим Бейл жазбаша конституцияны енгізу Ұлыбритания үшін «үлкен өзгеріс» болатынын айтты. Тарихи тұрғыдан алғанда, көптеген елдер мұны «революция немесе соғыстан кейін, бұрынғы режим жойылған немесе заңсыз деп танылған кезде» жасады.

Ұлыбритания үкіметінің деволюция, әлеуметтік көмек және коммуналдық қызметтерге қоғамдық бақылау сияқты мәселелерде Бёрнхэмнің күн тәртібін жүзеге асырумен қатар мұндай маңызды конституциялық өзгерісті қалай жүзеге асыратыны белгісіз. Бейлдің айтуынша, бұл Ұлыбританияны АҚШ сияқты басқа демократиялармен қатар қойғанымен, «атқарушы билікке үлкен шектеу қоюы мүмкін, өйткені бұл ойын ережелерін парламенттің қарапайым көпшілік дауысымен өзгерту мүмкіндігінен тыс қалдырады».

Ол қосты: «Артықшылықтарының бірі — биліктің әртүрлі деңгейлерінің — жергілікті, аймақтық және ұлттық — құзыреттерін нақтырақ анықтауы мүмкін. Бірақ ол мұнымен шектеле алмайды».

2024 жылы Ливерпуль қаласының аймақтық мэрі Стив Ротераммен бірге жазған «Head North» кітабында Бёрнхэм терең теңсіздік Британияда ішінара билік негізінен Вестминстерде шоғырланған «феодалдық мемлекеттен» эволюцияланбағандықтан орын алғанын жазды. «Елді қалай басқару керектігі туралы ережелерді толық белгілемеуіміз — Британияның әлемдегі ең теңсіз ірі елдердің бірі болуының басты себептерінің бірі», — деп жазды ол. «Біздің жазбаша емес және түсініксіз конституциялық құрылымдарымыз билікті аз ғана адамдардың қолында — Уайтхолл мен Вестминстерде, сондай-ақ оларды қоршаған күшті институттар мен мүдделі топтардың желілерінде шоғырландыру әсерін тигізді».

Бёрнхэм шабыт ретінде Германияның соғыстан кейінгі негізгі заңын (Grundgesetz) келтіреді, ол елдің барлық штаттарында тең өмір сүру деңгейін қамтамасыз етуді талап етеді, бай аймақтар қаражатты бүкіл елге қайта бөледі.

Өткен аптада жарияланған деволюция жоспарларына сәйкес, 2028 жылдың басына қарай Англиядағы аймақтық мэрлер өз аймақтарында жиналған табыс салығының бір бөлігін сақтай алады. Қазан айының соңында жарияланатын ұсыныстарға сәйкес, Лондон, Үлкен Манчестер және Батыс Мидлендс сияқты экономикалық орталықтар өз үлестерінің бір бөлігін Халл және Шығыс Йоркшир сияқты аз қамтылған аймақтарға беретін болады.

Үкімет институтының атқарушы директоры доктор Ханна Уайт: «Жазбаша конституцияны қабылдау — бұл Ұлыбритания үшін өте маңызды конституциялық өзгеріс және үлкен жұмыс болар еді. Толық жазбаша конституция деволюциядан әлдеқайда кеңірек болуы керек, ол Ұлыбритания мемлекетін құрайтын барлық ережелерді қамтуы тиіс», — деді.