Помпей археологиялық саябағында ерекше экспозицияны көруге болады: мұнда жай ғана артефактілер емес, әлемнің түкпір-түкпірінен туристер «ашық аспан астындағы мұражайдан» алып кеткен және жылдар өткен соң, көбінесе өкіну хаттарымен қайтарған заттар қойылған. Кейбіреулері ар-ұждандары мазалағанын мойындаса, басқалары уақыт өте келе сәтсіз «сувенирлерден» өз бақытсыздықтарының көзін көріп, ежелгі қаланың қарғысы – бұл аңыз емес, шындық деп мәлімдейді. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы Kursiv Media басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

«Мен қарғыс туралы білмедім. Кешіріңіздер және тастарыңызды қайтарыңыз», – деп жазды канадалық әйел, сапардан кейін одан сүт безінің қатерлі ісігі табылған. Испаниядан келген тағы бір турист өзі алып кеткен сәндік сылақтың бөлігін «отбасылық қиыншылықтар мен бақытсыздықтардың хабаршысы» деп атады. «Бұл қарғысты балаларыма қалдырғым келмейді», – деп жазды үшіншісі.

Туроператорлар мистиканы аңыз әуесқойларына қалдыруға болады дейді, бірақ бір нәрсе анық: саяхаттан әкелінетін кейбір сувенирлер шынымен де күрделі қиындықтар туғызуы мүмкін, әрі бұл тек моральдық толғаныстар ғана емес. Бір уыс құм, маржан, ерекше қабыршақ немесе көне тиын айыппұлға, тәркілеуге, қылмыстық іске және тіпті қамауға алынуға әкеп соғуы мүмкін. Демалыстан не әкелмеу керек – Kursiv LifeStyle шолуында.

Археологиялық ескерткіштердің фрагменттері

Көпшілік неге екені белгісіз, егер зат жерде жатса, ол ешкімге тиесілі емес деп сенеді. Бірақ бай тарихи мұрасы бар мемлекеттерде бұл логика жұмыс істемейді.

Бірнеше жыл бұрын француз туристі халықаралық жанжалдың ортасында қалды: Мысырдың құмдарынан ол шағын мүсінше тауып, оны естелікке үйіне алып кетуді ұйғарды. Елден шығу кезінде табылған заттың жасы бірнеше мың жыл екені анықталды.

Ұқсас оқиға Грекияда болды: неміс турисі көне бағананың сынығын шығаруға тырысқаннан кейін ұсталды. Егер саяхатшы үшін бұл ерекше естелік болса, грек билігі үшін (және оларға кім қарсы шығады?) – елдің мәдени мұрасының бөлігі.

Әлемге әйгілі археологиялық ескерткіштері бар мемлекеттерде (Мысыр, Грекия, Италия және т.б.) көне заттарды заңсыз шығару ұлттық игілікке қарсы қылмыс ретінде қарастырылады – және бұл тек ірі заттарға қатысты емес. Кейде тергеуге көне тиындар, керамика сынықтары, мозаика бөліктері және тіпті археологиялық нысандардың жанынан табылған шағын тастар себеп болады.

Қысқасы, егер зат көне көрінсе немесе тарихи ескерткіштің жанынан табылса, оны сол жерде қалдырған дұрыс – археологтарды күтсін.

Маржандар мен қабыршақтар

Теңіз-мұхит жағасына сапардан не әкелуге болады? Әрине, әдемі қабыршақ немесе маржан. Әсіресе, олар жергілікті дүкендерде көп сатылады – ал ресми сатылса, ешқандай проблема болмауы керек. Бірақ бұл теорияда, ал тәжірибеде қатал кеден қызметкері маржан рифтері планетаның ең осал экожүйелерінің бірі екенін; олар климаттың өзгеруінен, мұхиттың ластануынан және жаппай туризмнен зардап шегетінін; және т.б. еске салуы мүмкін. Қысқасы, құрметті турист, біздің елімізде маржандарды шығаруға шектеулер бар.

Қабыршақтармен де ұқсас жағдай: ұлулардың кейбір түрлері халықаралық келісімдермен қорғалады, және қарапайым турист өз табысының қорғалатын түрлерге жататынын анықтай алмайтындықтан, тіпті сувенир дүкенінен сатып алғанда да әрқашан тәуекел бар.

Кейде тыйым салынған заттарға кептірілген теңіз жұлдыздары, теңіз аттары және «үйге әсерлі декор» ретінде жиі сатылатын басқа теңіз тұрғындары да кіреді.

Жануарлардан жасалған бұйымдар

Піл сүйегі, теңіз тасбақаларының сауыттары, экзотикалық жануарлардың терісінен жасалған бұйымдар, сирек өсімдіктер және тіпті ағаштың кейбір түрлерін бір нәрсе біріктіреді: олармен халықаралық сауда қатаң реттеледі. Дегенмен, көптеген саяхатшылар бұл туралы тым кеш – шекарада біледі. Парадокс мынада: сатып алу демалыс елінде заңды болуы мүмкін, бірақ бұл затты халықаралық шекара арқылы тасымалдауға рұқсат етілгенін білдірмейді.

Мысалы, піл сүйегінен жасалған бұйымдар әлі күнге дейін Азия мен Африканың кейбір елдерінің базарларында кездеседі, және егер турист үшін мұндай зат сирек және құнды сувенир болып көрінсе, кеден қызметкерлері үшін – табиғатты қорғау заңнамасының ықтимал бұзылуы.

Дәл осы жағдай тасбақа сауытынан, акула тістерінен, сирек қабыршақтардан, жануарлардың тұлыптарынан және экзотикалық терінің кейбір түрлерінен жасалған бұйымдарға қатысты – көп жағдайда мұндай заттарды тасымалдау үшін қарапайым туристе жоқ арнайы құжаттар қажет.

Өсімдіктер мен тағамдар

Бір қарағанда, хош иісті дәмдеуіштер пакеті, жеміс немесе ерекше өсімдіктің бірнеше тұқымы ең зиянсыз сувенир болып көрінеді, бірақ негізгі сөз – «көрінеді». Дәл осындай сатып алулар кедендегі проблемалардың себебі болады.

Мұның логикалық түсіндірмесі бар: өсімдіктермен бірге шекарадан зиянкес жәндіктер, саңырауқұлақ аурулары және ауыл шаруашылығына үлкен зиян келтіруі мүмкін микроорганизмдер өтуі мүмкін. Сондықтан көптеген мемлекеттер тұқымдарды, көшеттерді, жаңа піскен жемістерді, көкөністерді және тіпті өңделмеген ағашты әкелуді қатаң бақылайды.

Мамандар кеңес береді: егер тірі өсімдік, тұқымдар немесе өсімдік тектес өнімдер туралы болса, өз еліңізде әкелу ережелерін алдын ала нақтылаған дұрыс.

Құм мен тастар

Кейде теңіз жағасында тұрып, үйге қабыршақ немесе маржан емес, қарапайым құм әкелгіңіз келеді. Дегенмен, итальяндық Сардиния жағажайларының құмы – бір жерде күміс түсті, бір жерде қызғылт – қарапайым деп атау қиын. Таңқаларлық емес, жыл сайын мыңдаған туристер оны пакеттерге салып, чемоданға мұқият салады.

Уақыт өте келе Сардиния жағажайларынан құм мен тастарды шығару көлемі соншалықты ауқымды болды, билік араласуға мәжбүр болды, және бүгінде аралдың кейбір жағажайларынан құм, қабыршақ немесе тастарды шығару әрекеті үшін үлкен айыппұл алуға болады. Әуежай қызметкерлері саяхатшылардан құм пакеттері мен теңіз тастарының коллекцияларын тәркілейді.

Дегенмен, Сардиния жалғыз мысал емес. Исландияда туристерді танымал табиғи маршруттарда жанартаулық тастарды жинамауға шақырады. АҚШ-тың ұлттық саябақтарында кез келген табиғи объектілерді, соның ішінде тастарды, өсімдіктерді және қазба қалдықтарын жинауға тыйым салынған.