Дели полициясы парламентке жақын орналасқан Jantar Mantar енді ресми наразылық алаңы болмайтынын мәлімдеді. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы BBC News басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Бұл шешім Жастар бастаған «Тарақан» наразылық қозғалысы (Cockroach Janta Party, CJP) аталған жерде федералдық білім министрі Дхармендра Прадханның отставкасын талап етіп, ауқымды наразылық өткізгеннен кейін бірнеше айдан соң қабылданды. Ондаған мың адам жиналды, кейін Прадхан отставкаға кетті.
Полиция көп ұзамай Jantar Mantar-ды қоршап, одан әрі наразылықтарға жол бермеді. Өткен аптада CJP жақтастары бұл жолы Үндістанның сайлау басшысының отставкасын талап етіп, сол жерге шеру жасауға әрекеттенді, алайда полиция оларды таратты.
Наразылық білдірушілер енді басқа үш алаңға жіберілді. Оның екеуі парламенттен алыс, ал үшіншісі — кең Ramlila Ground — көбіне бірнеше ай бұрын брондалады. Jantar Mantar тегін болса, бұл үш алаң күніне ондаған мың рупий ақы алады.
Дели полициясы бұл қадамды Жоғарғы сот тиісті инфрақұрылымы бар балама алаңдарды анықтауды ұсынғаннан кейін жасағанын мәлімдеді. Алайда сыншылар бұл шешім наразылықтарды қарапайым үндістердің қолы жетпейтін жерге, билік орталығынан алыс және көпшілікке қаржылай қолжетімсіз орындарға ығыстыруы мүмкін деп санайды.
Көп жылдар бойы Jantar Mantar үкіметтерді шайқаған жаппай қозғалыстардан бастап, өз дауыстарын естіртуге тырысқан жалғыз адамдардың шағын наразылықтарына дейін куә болды. Фермерлер, студенттер, қайғырған ата-аналар және бұрынғы әскерилер оның ағаштарының астына жиналып, плакаттар ұстап, ұрандар айтты. Әр наразылық тақырыпқа шықпады, бірақ көпшілік үшін бұл басқа есіктер жабылған кезде жүгінетін орын болды.
Осы аптада BBC тілшісі барғанда, бұл көріністер алыс естеліктей көрінді. Сары қоршаулар жолдың екі ұшын да жауып, жүздеген әскерилендірілген қызметкерлер қолдарына дубинка ұстап күзетте тұрды.
Жақын жердегі бір дүкенде полицейлер шай ішіп немесе телефондарын қарап отырды. Полицейлер жоқ азғантай дүкендердің бірінде сатушы қолын қусырып, ешқандай сұраққа жауап бергісі келмейтінін айтты.
1720 жылдары Махараджа Савай Джай Сингх II салған Jantar Mantar бұрын мыңдаған революциялар ойластырылған орыннан гөрі туристік көрікті жер ретінде танымал еді.
Оның наразылық алаңы ретіндегі тарихы 1993 жылы, сол кездегі Конгресс үкіметі ескі парламентке қарсы Boat Club алаңында наразылықтарға рұқсат беруді тоқтатқан кезде басталды.
Тарихшы Харлин Каур 1960 жылдардан бастап бірінен соң бірі үкіметтер Делидегі наразылық орнын парламенттен алыстататын жаңа ережелер енгізгенін зерттеген. «Парламент үйінен 3 км (1,86 миль) қашықтықта орналасқан Jantar Mantar [үкіметке] наразылық білдірушілерді Парламент үйі мен Премьер-министр резиденциясынан белгілі бір қашықтықта ұстауға мүмкіндік берді», — деп жазды ол 2023 жылғы мақаласында.
Дегенмен, жол жылдар бойы сансыз жігерлі наразылықтарды көрді.
1984 жылғы газ апатынан зардап шеккендерді қолдау тобы — Bhopal Group for Information and Action ұйымының белсендісі Рачна Дхингра 2008 жылы жүздеген адаммен бірге Jantar Mantar-да шамамен бес ай қонып, үкіметтен оңалту бағдарламаларына ресурстар бөлу жөнінде комиссия құруды қоса алғанда, талаптарын орындауға келісуін талап етті.
Ыстық жаз бойы олар баспасөз конференцияларын өткізіп, саясаткерлермен кездесіп, тіпті сол кездегі Премьер-министр Манмохан Сингхтің резиденциясына қарсы қоршауларға өздерін байлап, наразылықтарына назар аудартты.
Дәл осы жерде ол басқалармен — Қытайға қарсы наразылық білдірген тибеттіктермен, ірі бөгет жобаларына байланысты халықтың қоныс аударылуына қарсы белсенділермен, тіпті тек плакат пен шағымын алып, өз қалаларынан пойызбен келген жалғыз наразылық білдірушілермен — ынтымақтастық орнатты.
«Наразылық білдіру жалғыздыққа әкелуі мүмкін, бірақ бұл орын көпшілігіміз үшін үйге айналды. Біз бір-біріміздің әңгімелерімізбен, күрестерімізбен және жеңістерімізбен бөлістік», — дейді Дхингра.
«Азық-түлік құқығы» науқанымен байланысты академик Дипа Синха Jantar Mantar-да ауылдық жұмыспен қамту кепілдігі схемасы, Ұлттық азық-түлік қауіпсіздігі актісі және Орман құқықтары актісі сияқты іргелі заңдардың қалыптасқанын көрді.
«Бұл елдің түкпір-түкпірінен Делиге келген адамдармен мәселелерді талқылауға болатын орын еді», — дейді ол.
Наразылық білдірушілер үкіметтік мекемелердің, соның ішінде бұрынғы Жоспарлау комиссиясы мен ауыл шаруашылығы министрлігінің алдында наразылық білдіріп, полиция оларды жиі ұстап әкететін, содан кейін «жиналу, талқылау және стратегия құру» үшін Jantar Mantar-ға оралатын.
Бірақ наразылықты айлар бойы ұстап тұру оңай болған жоқ. Дхинграның айтуынша, жаңбыр жауғанда олар брезент жамылғылардың астына тығылып, алаңға жақын қоғамдық дәретханаларды пайдаланып, жақын маңдағы гурдвараларға барып, тазаланып алатын.
2017 жылы Ұлттық жасыл трибунал инфрақұрылымның жеткіліксіздігіне және жергілікті тұрғындардың шағымдарына сілтеме жасап, Jantar Mantar-ды наразылықтар үшін жабу туралы шешім қабылдады. Бір жылдан кейін Жоғарғы сот конституцияда кепілдендірілген сөз бостандығы мен бейбіт жиналу құқықтарына сілтеме жасап, бұл шешімді жойды.