Кениядағы Дел Монте ананас плантациясында G4S компаниясын жалдағаннан кейін де өлім жазасы жалғасып жатқаны туралы зардап шеккен отбасылар мен саясаткерлер дабыл қақты. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Дел Монте G4S-ті плантацияны күзетуге тағайындады, бұл плантация кемінде 40 шаршы шақырымды алып жатыр, яғни шағын қала аумағындай. Бұған дейін The Guardian Дел Монте жеріне рұқсатсыз кіруге күдікті адамдарға қатысты қатыгездік пен өлім жазасы туралы мәлімдеген болатын. Кения полициясы G4S-пен бірге нысанды күзетуде.
Соңғы бір жыл ішінде үш адам, оның ішінде екі ағайынды, G4S күзетшілерінің қатысуымен болған оқиғаларда қаза тапты.
34 жастағы Стивен Марубу Кибанди былтыр тамыз айында G4S күзетшілерімен бірге жұмыс істеген полиция қызметкерінің жақын қашықтықтан кеудесіне оқ атуынан қаза тапты. Полиция оларға шабуыл жасалғанын мәлімдеген. Куәгердің айтуынша, құрбан атылмас бұрын қолын көтеріп берілген.
Оның ағасы, 27 жастағы Харон Каме Кибанди биыл сәуір айында G4S күзетшілері лақтырған тастар басына тиіп, мотоциклден құлап, қаза тапты. Үшінші адам, 31 жастағы Майкл Муирури, G4S пикабы соғып, мотоциклден құлап өлді.
2023 жылы The Guardian он жыл ішінде плантацияда төрт адамның өліміне қатысты айыптарды жариялаған болатын. Плантациядағы қауіпсіздік адам құқықтарын бағалау аясында қаралды, нәтижесінде плантация бірнеше салада адам құқықтарына зиян келтіретіні анықталды. 2024 жылдың наурызында Дел Монте Кения плантациядағы барлық қауіпсіздікті 270 G4S күзетшісінен тұратын топқа берді.
Келісімді жариялай отырып, Дел Монте Кенияның сол кездегі бас директоры Уэйн Кук: «Біздің компаниядағы және айналадағы қауымдастықтағы әрбір адамның қауіпсіздігі біздің басты басымдығымыз», - деді. Дел Монте Кения өзінің «адам құқықтары мәселелерін» шешу үшін жаңа менеджер тағайындады.
Биыл Кения полициясы G4S-пен бірге нысанды күзету жұмысын кеңейтіп, плантациядағы қауіпсіздікті жақсарту үшін «критикалық инфрақұрылымды қорғау бөлімін» құрды.
Белсенділер полицияның қатысуы күш қолдануды сотқа беруді қиындататындықтан, Дел Монте плантациясында тағы да өлім болуы мүмкін деп қауіптенеді. G4S кінәсін жоққа шығарады.
Муранга округіндегі бұл плантация Кения өнімдерінің ең ірі экспорттаушысы болып табылады, оның ішінде бірнеше Ұлыбритания супермаркеттеріне жеткізіледі және жылына 100 миллион доллардан астам құндылыққа ие. Округтегі орташа айлық жалақы шамамен 280 фунт стерлингті (380 доллар) құрайды, ал ананас ұрлығы ондаған жылдар бойы проблема болып келеді.
Кения сенаторы плантациядағы зорлық-зомбылыққа тәуелсіз тергеу жүргізуге шақырды.
Стивен Марубу Кибанди 2025 жылдың 12 тамызында кеудесіне оқ тиіп, сол жерде қаза тапты. Куәгердің айтуынша, Кибанди Дел Монте плантациясында полиция мен G4S күзетшілерінен қашып бара жатқан бірнеше адамның арасында болған. Олар оны берілу үшін қолын көтеріп тұрған кезде полиция қызметкері атқан дейді. G4S полиция мен күзетшілерге шабуыл жасалғанын, олардың арасында мачете ұстаған адамдар болғанын және G4S көлігіне от қойылғанын мәлімдейді.
Оның өлімінің сот-медициналық сараптамасының көшірмесінде Кибанди «кеуде жарақатынан қан кету салдарынан қаза тапқаны» көрсетілген. Оның өлімін полицияның қадағалау органы - Тәуелсіз полиция қадағалау органы (IPOA) тергеп жатыр.
G4S IPOA-ға полиция мен оның қызметкерлеріне тас лақтырып, мачете ұстаған адамдар шабуыл жасағанын көрсететін бейнежазбаны бергенін хабарлады. Компания бейнежазбаны The Guardian-ға беруден бас тартты.
Оқиғаның куәгері Стивен Ндериту досының полицияға ешнәрсе істемегенін айтуға жақындағанын айтты. Ол: «Бізден шамамен 50 метр жерде екі полицей мен екі G4S күзетшісі тұрды, мен олардың біреуінің бізге мылтық көздегенін көріп, жақын жердегі бұталарға секірдім. Марубу екі қолын көтерді, мен атыс дауысын естіп, оның құлағанын көрдім», - деді.
Бұл оқиға кеңінен айыпталып, кейін наразылық тудырды, нәтижесінде G4S фургоны өртелді. Жергілікті депутат Мэри Вамауа Вайтира: «Неге берілген адамды ату керек? Ол қолын көтерген еді. Біз Нгати полиция бекетінің командирін ауыстыруды талап етеміз», - деді.
Стивеннің ағасы Харон биыл 20 сәуірде бас жарақатынан қайтыс болды, бұған дейін оны G4S күзетшілері таспен ұрған еді. Харон дәрігерлерге тастардың оны қозғалыстағы мотоциклден құлатып жібергенін айтқан. Ол сондай-ақ ұрып-соғылғанын айтқан.
Харон жеткізілген емхананың менеджері Саймон Мбуру: «Ол маған G4S күзетшісі таспен ұрғанын, құлаған кезде мотоцикл жүргізушісі жүріп кеткенін айтты», - деді. Харон ауруханаға ауыстырылғанда да сол айтқанын қайталады. Ол төрт күннен кейін қайтыс болды. Сканерлеу нәтижесінде оның «бас жарақаты» бар екені анықталды, оның ішінде эпидуральды гематома - бас сүйегі мен ми арасындағы өлімге әкелетін қан кету.
28 жастағы Кеннеди Киарие мотоциклді жүргізіп келе жатып, Харонға Дел Монте плантациясының 17-алаңында тастар тигенін айтады. Олардың плантацияда болғанын мойындайды.