БҰҰ комитеті елдердің трансатлантикалық құл саудасы үшін өтемақы қарастыруға және нәсілдік кемсітушіліктің салдарын жоюға бағытталған басқа да шараларды қабылдауға заңды түрде міндетті екенін мәлімдеді. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Дүйсенбіде нәсілдік кемсітушілікті жою комитеті (CERD) жариялаған нұсқаулықта бұл міндеттемелер құл саудасы болған кездегі құқықтық нормалардан емес, 1965 жылғы нәсілдік кемсітушілік туралы заңды күші бар конвенциядан туындайтыны айтылған.
Комитет бұл тәсілді үкіметтердің өтемақы талаптарына қарсы тұру үшін жиі қолданатын тарихи жауапкершілік туралы пікірталастардан бас тартудың "парадигмалық өзгерісі" деп сипаттады.
"Қатысушы мемлекеттер африкалық текті адамдар үшін өтемақының барлық аспектілерін қамтитын кешенді шараларды жүзеге асыруы тиіс", - делінген БҰҰ құжатында, оны соттарда да қолдануға болады.
15-19 ғасырлар аралығында кемінде 12,5 миллион африкалық адам алынып, сатылды, бұл CERD тарихтағы ең ірі мәжбүрлі қоныс аудару деп атады.
Өтемақы талаптары - ресми кешірімнен бастап қаржылық өтемақыға дейін - халықаралық деңгейде кеңінен қолдау табуда, дегенмен қарсыластар мемлекеттер мен институттар тарихи қылмыстар үшін жауапты болмауы керек деп санайды. ЕО мен Ұлыбритания наурыз айында БҰҰ-ның құлдық туралы резолюциясына қатысудан бас тартты.
Кейбір мемлекеттер соттарда әділеттілік талаптарын болдырмауға тырысып, сол кезде құл саудасына тыйым салатын халықаралық заңдар болмағанын алға тартады - бұл "интертемпоральдық принцип" деп аталады.
Алайда БҰҰ құжаты құлдық пен құл саудасы сол кездегі заңдарға қайшы болғанына қарамастан, елдер олардың жалғасып жатқан әсерін жою үшін қазіргі халықаралық міндеттемелер бойынша жауапты болып қала беретінін алға тартады.
"Тарихи әрекеттердің құқықтық сипатына қарамастан, қатысушы мемлекеттер құрылымдық теңсіздіктерді жою үшін конвенция бойынша қазіргі міндеттемелерімен байланысты болып қалады", - делінген БҰҰ құжатында.
Қаржылық өтемақы ғана жеткіліксіз, деп қосылады құжатта, мұрағаттарды ашу, қоғамдық ескерткіштерді қайта қарау және тәуелсіз ақиқат комиссияларын құруды қамтитын "трансформациялық" шараларды ұсынады.
Құжатты дайындауға көмектескен Либериядан келген комитет сарапшысы Пела Бокер Уилсон мемлекеттердің өкініш білдіруден асып, саясат пен заңдарды қайта қарайтынына үміттенетінін айтты.
"Біз қатысушы мемлекеттерді нақты және мағыналы әрекет жасауға шақырамыз", - деді ол Reuters агенттігіне. "Біз азаптары жоққа шығарылған, азаптары азайтылған немесе ұмытылған адамдардың қадір-қасиетін растағымыз келеді."