БҰҰ-ның Иран жөніндегі тәуелсіз халықаралық тергеу миссиясы АҚШ-тың ақпан айында Ирандағы мектеп пен спорт кешеніне жасаған екі әскери соққысының артында тұрғанына айтарлықтай негіздер бар екенін және бұл әрекеттердің әскери қылмыс болып табылатынын мәлімдеді. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Сонымен қатар миссия Иран билігі үкіметке қарсы наразылықтарды аяусыз басу барысында адамзатқа қарсы қылмыстар жасағанын анықтады.
Женевадағы БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі кеңесіне ұсынылатын тәуелсіз халықаралық тергеу миссиясының қорытындылары ақпанда басталған Иран соғысы кезіндегі АҚШ-тың әрекеттерін және өткен жылдың желтоқсан айының соңында басталған ел аумағындағы тәртіпсіздіктерге Иран үкіметінің жауабын қарастырды.
АҚШ шенеуніктері бұған дейін әскери операциялар қарулы қақтығыс құқығына сәйкес жүргізілетінін мәлімдеген, ал Иран жүйелі құқық бұзушылықтар туралы айыптауларды үнемі жоққа шығарып келген.
БҰҰ сарапшылары Минаб қаласындағы Шаджаре Таййебех бастауыш мектебіне жасалған шабуыл үшін АҚШ күштері жауапты болуы мүмкін деп санауға айтарлықтай негіздер бар екенін айтты. Иран шенеуніктерінің мәліметінше, бұл шабуылда 150-ден астам адам қаза тапқан, оның ішінде шамамен 120 оқушы болған.
Миссия бұл шабуыл бейбіт тұрғындардың өліміне және азаматтық инфрақұрылымға залал келтірген бейтарап емес шабуыл болып табылады және халықаралық құқық бойынша әскери қылмысқа жатады деген қорытындыға келді.
Есепке сәйкес, АҚШ нысанда аға ирандық әскери қолбасшы бар деген барлау деректеріне сүйенген, бірақ соққы бермес бұрын ақпаратты тиісті түрде тексермеген. Тергеушілер нысана туралы барлау деректерін жаңартпау және ғимараттың әскери нысан екенін растамау қарапайым немқұрайлылықтан да асып түсетінін айтты.
«Керісінше, АҚШ азаматтық нысанға соққы беру қаупінің айтарлықтай екенін біле тұра, соққыларды мектеп ғимаратына бағыттады және осының орын алу мүмкіндігіне қатысты абайсыздық танытты», — делінген хабарламада.
Маусым айында АҚШ президенті Дональд Трамп ақпанда Ирандағы қыздар мектебіне «ешкім» әдейі шабуыл жасамағанын айтып, оқиғаға қатысты тергеуге сілтеме жасаған болатын. Reuters агенттігі алдымен АҚШ-тың ішкі әскери тергеуінің алдын ала нәтижелері Иранның оңтүстігіндегі Минаб қаласындағы адам өліміне әкелген соққы үшін АҚШ күштері жауапты болуы мүмкін екенін көрсеткенін хабарлаған.
Пентагон содан бері тергеуді жоғары деңгейге көтерді, бірақ ешқандай алдын ала қорытынды жариялаған жоқ.
БҰҰ сарапшылары мектептің анық айқындалатын азаматтық нысан екенін айтты және оның әскери мақсатта пайдаланылғаны туралы ешқандай дәлел таппады.
Сарапшылар Ламерд қаласындағы спорт орталығына жасалған соққыға қатысты да осындай қорытындыға келді. Есепте шабуыл жақын маңдағы тұрғын үйлер мен мектепке залал келтіріп, 22 бейбіт тұрғынның өліміне және жарақатына әкелгені айтылған. Онда бұл соққы бейтарап емес болғандықтан әскери қылмыс болып табылады деген қорытынды жасалған.
АҚШ Орталық қолбасшылығы наурыз айындағы мәлімдемесінде АҚШ күштері сол күні Ламерд қаласына ешқандай соққы бермегенін хабарлаған.
БҰҰ миссиясы Иран билігі өткен жылдың желтоқсан айының соңында басталған наразылықтар кезінде бейбіт тұрғындарға қарсы кең таралған және жүйелі шабуыл жасағанын анықтады. Бұл заңсыз өлтірулерді, азаптауларды, еріксіз ұстауды, мәжбүрлі жоғалуларды және сөз бостандығын қатаң шектеуді қамтыған.
Құқық қорғау ұйымдары 1979 жылғы революцияда шииттік мұсылман дінбасылары билікке келгеннен бергі ең үлкен басу кезінде қаза тапқандардың арасында кездейсоқ адамдар да болғанын айтады. Тегеран «террористер мен бүлікшілерді» жер аударылған қарсыластар мен АҚШ пен Израиль сияқты шетелдік жаулар қолдады деп айыптады.
Тергеу қаза тапқандар санын тәуелсіз түрде растай алмағанын, бірақ қаза тапқандар мен жарақат алғандар саны ресми көрсеткіштерден әлдеқайда жоғары болуы мүмкін деп есептейтінін мәлімдеді. Ресми деректер бойынша 3 038 адам қаза тауып, 25 000 адам жарақат алған.
Есепте үкіметтің наразылықтарға жауабы, оның ішінде зорлық-зомбылық пен өлтірулер, интернетті өшіру және өлім жазасын қолдану, өткендегі қарсылықты басу үлгілерінен айтарлықтай күшейгені атап өтілген.