Газ секторында әйелдер мен қыздарға қатысты зорлық-зомбылық туралы хабарламалар күрт өсті, оның ішінде ерте және мәжбүрлі неке жағдайлары да бар. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы BBC News басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
БҰҰ Халық қорының (UNFPA) жақында жарияланған бірнеше есебіне сәйкес, 10 ұйым жинаған деректерді талдаған бір есепте соғыстан қираған Газдағы ұзаққа созылған дағдарыс "әйелдер мен қыздардың гендерлік зорлық-зомбылыққа ұшырау қаупі күшейетін жағдайлар туғызғаны" айтылады.
Сондай-ақ есепте осы жылдың екінші тоқсанында ерте және мәжбүрлі неке жағдайларының санында "қатты өсу" байқалғаны ескертіледі. БҰҰ екеуін де гендерлік зорлық-зомбылық (GBV) түрлері деп санайды.
Газа қаласы мен Хан Юнистегі тығыз орналасқан қоныс аудару лагерьлеріндегі 230 әйелдің куәліктерін ұсынатын тағы бір есеп олардың бастан кешкен немесе куә болған зорлық-зомбылығын сипаттай отырып, ауыр оқиғаны баяндайды.
Газадағы мектептен баспанаға айналған ғимаратта тұратын қоныс аударған бір әйел зорлау құрбандары ұят пен жанжалдан құтылу үшін жиі зорлаушыларына тұрмысқа берілетінін атап өтеді. "Мектептерде зорлау жағдайлары анықталғанда, келесі күні мектепте той мен мерекелерді көресіз", — дейді ол.
Тағы бір әйел былтыр аштық кезінде "бір адам өзінің 14 жасар қызын екі қап ұнға айырбастап, өзі мен [басқа] балалары тамақтануы үшін тұрмысқа бергенін" айтады. Әртүрлі қоныс аудару лагерьлеріндегі алты әйел осындай айырбастар туралы әңгімелесті — бұл 2023 жылы Израиль мен ХАМАС арасындағы қақтығыс басталғанға дейін ойға да келмейтін нәрсе еді.
Нақты сандарды анықтау үшін деректер жинау қиын болғанымен, осы жылдың екінші тоқсанында UNFPA ерте және мәжбүрлі неке туралы хабарланған жағдайлардың саны бірінші тоқсанмен салыстырғанда 123%-ға өскенін мәлімдейді. Ерте немесе балалық неке 12-17 жас аралығындағы қыздарды қамтыды.
"Тенденциялар шошқытарлық", — дейді Палестинадағы UNFPA өкілі Нестор Овомуханги. Ол соңғы үш жылдағы төтенше жағдайлар — Газда ондаған мың адамның қаза табуы, жаппай қирау және бірнеше рет қоныс аудару толқындары — әлеуметтік құрылымдарды бұзғанын, сондықтан "бәрі жойылып... жүйе жоқ" екенін айтады.
Азық-түлік базарлары қайта ашылғанымен, көпшілігі ұсынылған тауарларды сатып ала алмайды, қайырымдылық көмегіне тәуелділікпен төтенше кедейлік пен аштық әлі де бар. Екі миллионнан астам Газа тұрғынының барлығы дерлік үйлерінен қуылған, көпшілігі лас шатыр лагерьлерінде немесе зақымдалған ғимараттарда тұрады. Мемлекеттік қызметтер негізінен құлады, ал атыс тоқтатылғанына қарамастан Израиль әуе соққылары жалғасты.
Соғысқа дейін Газдағы қыздар бастауыш мектептен жоғары барлық білім деңгейлерінде ұлдардан басым болып, олардан озық оқыды. Қазір ұзаққа созылған мектеп жабылуларына байланысты көптеген балалар білім алуды тастады. Ұлдарға отбасыларын асырауға көмектесу үшін бейресми жұмыс табу қысымы болса, қыздарға қауіпсіздікке қатысты мәселелер күшейді.
Әлеуметтік консервативті қоғамда жеке өмірі жоқ, бейтаныс адамдар арасында тұру, жыныстық қудалау мен зорлық-зомбылықтың күшейгені туралы шағымдар бар — көптеген отбасылар қыздарын тұрмысқа беруді оларды қорғау және әдептілікті сақтау жолы деп санайды. 2025 жылдың соңы мен 2026 жылдың басында жүргізілген зерттеуге негізделген UNFPA есебі соғыс кезінде жетім қалған қыздардың әсіресе осал екенін ашады.
Есеп үшін сұхбат берген Газа қаласындағы лагерьдегі бір әйел өзінің отбасынан 14 және 15 жастағы екі қыздың тойына қатысқанын айтады.
"Олардың ағалары оларды өте жас кезінде тұрмысқа берді. Неге екенін білесіз бе? Өйткені олардың әкесі мен анасы шейіт болды, ал ағалары жауапкершілік пен шығыннан құтылғысы келді", — дейді әйел. "Құдайға ант, олар неке де, өмір де не екенін түсінбейді."
Газадағы Әйелдер істері орталығы — UNFPA-мен жұмыс істейтін палестиналық үкіметтік емес ұйым — және басқа қолдау топтары тұрмысқа берілген және қорлыққа ұшыраған, жиі жүкті болып қалған қыздардың ауыр жағдайларын құжаттады. Олардың айтуынша, он үш жастағылар ересек әйелдерге қарағанда түсік тастау мен салмағы аз нәрестелер туу ықтималдығы әлдеқайда жоғары.
"Балалық некеге байланысты жасөспірім жүктілігі шарықтап бара жатқанын көреміз", — дейді Овомуханги. "Денесі басқа денені ұстауға толық жетілмеген жастағы бала, аш, тазалықсыз жағдайда, нәрестені күтуді білмейтін, өзін күтуді де білмейтін бала — бұл жүктіліктің салдары әрқашан өте, өте ауыр."
БҰҰ мен көптеген гуманитарлық ұйымдар 18 жасқа толмаған қыздардың некесін ерте неке деп санаттайды. Соғысқа дейін де бұл ХАМАС басқаратын Газдағы палестиналықтар арасында басып алынған Батыс жағалауға қарағанда жиі кездесетін, бірақ азайып келе жатқан.
Газдағы заң ата-ананың келісімімен және судьяның рұқсатымен 17 жастағы ең төменгі неке жасынан ерекшеліктерге жол береді. Сот қызметкерлері 14 жас жеті айлықтарға некеге рұқсат бере алады, дегенмен жергілікті шариат сарапшысы бізге мұсылмандар үшін отбасылық мәселелерді шешетін ислам соттары соғыстың көп бөлігінде жабылған кезде "құқықтық кепілдіктер" алынып тасталғанын айтты.
BBC кейбір отбасылармен сұхбаттасты, оларда қайғылы туыстары тұрмысқа берілген. 25 жастағы Зухайр ағалары оны әкесі — жалғыз қамқоршысы — Израиль әуе соққысында қаза тапқаннан кейін туысқан 16 жасар қызға үйленуге мәжбүрлегенін айтады.
Неге бұл жоспарды қабылдағаны туралы сұраққа ол: "Оған үйленуіме себеп болған бір жайт — оған қамқор болатын ешкім жоқ еді. Бұл бірінші мәселе", — деді.
"Соғыс болмағанда, ол әлі де әкесінің еркелеткен жас қызы болар еді. Ол мектепке барар еді..."