БҰҰ Бас Ассамблеясы әлемнің басым картасын Африка сияқты құрлықтардың нақты көлемін дәлірек көрсететін картаға ауыстыруды талап етті. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы BBC News басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

«Картаны түзету» атты қарар Ассамблеяда қабылданып, Меркатор картасындағы сәйкессіздікті түзетуді көздейді. Онда Африка құрлығы Гренландиямен шамамен бірдей көлемде көрсетілген, бірақ іс жүзінде ол шамамен 14 есе үлкен.

Ассамблея жаңа картаны — Equal Earth проекциясын қабылдады, ол құрлықтардың нақты көлемін жақсырақ көрсетеді, бірақ өз проблемалары да жоқ емес.

Жылдар бойы сфераның бетін жазық тіктөртбұрышта дәл көрсету мәселесін шешуге көптеген талпыныстар жасалды, әрқайсысының өз артықшылықтары мен кемшіліктері бар.

Қазір кеңінен қолданылатын Меркатор картасын 1569 жылы фламанд картографы Герардус Меркатор жасаған. Оның негізгі мақсаты еуропалық теңізшілерге мұхиттарда жүзуге көмектесу болды, деп түсіндірді Лондон университеттік колледжінің картография профессоры Джеймс Чешир.

«Ол картада түзу сызық шындықта компастың бағыты бойынша жүрсе, түзу сызыққа ұқсауын қалады», — деді ол BBC-ге. «Бұл оның мақсаты болды және ол мұны тамаша орындайды».

Тегіс картада бұрыштарды дұрыс сақтау үшін Меркатор тор сызықтарын экватордан полюстерге қарай кеңейтуге мәжбүр болды. Оның картасы Жердің қисықтығын экваторға жақын елдерді кішірейтіп, полюстерге жақын елдерді созып көрсету арқылы ескереді. Бұл бұрмалау глобустың бетін екі өлшемді диаграммада дәл көрсету мүмкін еместігінен туындайды.

450 жылдан астам уақыт өтсе де, Меркатордың туындысы әлі күнге дейін сыныптарда, теледидарда және интернетте, соның ішінде Google Maps-те көретін көптеген карталардың негізі болып табылады.

Бірақ Меркатор картасын сынаушылар кейбір жерлерді олардың нақты көлемінен кіші, ал басқаларын үлкенірек көру психологиялық әсер ететінін айтады, өйткені біз үлкен нәрселерді маңыздырақ деп қабылдаймыз.

Кениялық географ Киоко Муендо үшін бұл Африканың зор ресурстарын, халқын және инвестициялық мүмкіндіктерін жанама түрде төмендетті.

«Карталар тек саяхатшыларға арналған нұсқаулық емес — олар аймақтардың саяси және экономикалық қабылдануын қалыптастырады», — деді ол BBC-ге.

Equal Earth картасы Меркатор проекциясындағы осы мәселені шешуге бағытталған. Оны 2018 жылы картографтар тобы құрлықтардың көлемі мен пішінін дәлірек көрсету үшін әзірледі. Нәтижесінде Equal Earth картасы алдымен Африка Одағының 54 мүшесі, содан кейін БҰҰ тарапынан қабылданды.

Бірақ бұл үшін Меркатор проекциясын навигация үшін тамаша ететін түзу сызықтар құрбан болды және оны әртүрлі жерлер арасындағы нақты қашықтықты өлшеу үшін пайдалану мүмкін емес.

«Сіз ауданды сақтай аласыз, немесе пішінді сақтай аласыз, немесе қашықтық пен бағытты сақтай аласыз, бірақ бәрін бірден мінсіз сақтай алмайсыз, әйтпесе сфераға қайта ораласыз», — деді Чешир.

Питерс әлем картасын неміс тарихшысы Арно Питерс 1970-ші жылдардың басында жасаған. Тіктөртбұрышты карта шотланд картографы Джеймс Галл 1855 жылы сипаттаған проекцияға негізделген. Бұл проекция пішіннің дәлдігін масштабтың дәлдігі үшін құрбан етеді. Сонымен, полярлық аймақтар қысылып, экваторға жақын жерлер созылады.

Бұл Гренландия-Африка көлемі мәселесін шешеді, бұл пайдаланушыларға әртүрлі құрлықтардың салыстырмалы көлемін сезінуге мүмкіндік береді, сонымен қатар бойлық пен ендіктің түзу сызықтарын сақтайды. Дегенмен, карта Жер құрлықтарының пішінін қатты бұрмалайды, бұл олардың барлығын сәл дұрыс емес етіп көрсетеді.

Питерс картасындағы түзу сызықтар шынайы тұрақты компас бағыттарын білдірмейді және навигация үшін пайдасыз.