Ұлыбританияның Еуропалық Одаққа азық-түлік және сусын экспорты Brexit кейін үштен бірден астам құлдырады, ал жұмыртқа, тауық еті және картоп өндірушілер қатты зардап шекті. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Ұлттық фермерлер одағының (NFU) HMRC деректеріне жасаған талдауы шілдеге дейінгі жылда 2019 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда экспорттың күрт төмендегенін көрсетеді. Ең көп құлдыраған қант – 70%-ға.
Алғашқы жеті айдың деректері құс еті экспортының 53%-ға төмендегенін, ал кондитерлік және наубайхана өнеркәсібіне арналған жұмыртқа мен жұмыртқа өнімдерінің 65%-ға құлдырағанын көрсетеді.
2019–2025 жылдардағы толық жылдық деректер Brexit кейін әсердің одан да терең болғанын көрсетті: жұмыртқа мен жұмыртқа өнімдерінің экспорты 74%-ға төмендеді.
NFU президенті Том Брэдшоу былай деді: «ЕО — біздің агроазық-түлік өнімдері бойынша ең ірі сауда серіктесіміз, былтыр агроазық-түлік экспортының 68%-ы сол елдерге тиесілі болды, бірақ сауда көлемі 2019 жылдан бері үштен бірден астамға құлдырады».
Борис Джонсонның үкіметі 2020 жылдың соңында Ұлыбританияның ЕО-мен болашақ сауда және қауіпсіздік қатынастары туралы келісімге қол қойды, ал Ұлыбритания сол жылдың басында ресми түрде одақтан шыққан болатын.
Энди Бернхэм Brexit-тің экономикалық зиянын түзету қысымымен Лейбористік партияның ЕО-ға мүшелікке қатысты қызыл сызықтарын қайта қарастырып жатыр. Экономистер Ұлыбритания экономикасына келтірілген шығынды осы уақытқа дейін 240 млрд фунт стерлингке дейін деп бағалайды.
Азық-түлік экспорттаушылар Ұлыбританияның одақтан шығуы әкелген қосымша құжаттамаға көптен шағымданып келеді. Brexit кейін барлық азық-түлік экспортында әрбір жеке өнім үшін әртүрлі кодтары бар кедендік құжаттама болуы талап етіледі. Бұған, мысалы, жұмыртқа өнімінің әрбір түрі — жаңа, кептірілген, бумен өңделген, қабығы аршылған немесе қосылған суы не қанты бар нұсқалары кіреді. Жұмыртқа қораптарында қолданылатын қағаз целлюлозасы да, жұмыртқалар да аурудан таза екенін растайтын денсаулық сертификатын алуы керек.
Brexit-тен қатты зардап шеккен тағы бір сала — бағбандық секторы: 2020 жылы Brexit сауда және ынтымақтастық келісімінде баламалы стандарттар туралы келісе алмағандықтан, Ұлыбританиядан, негізінен Шотландиядан, тұқымдық картоптың ЕО-ға әкелуіне тыйым салынды. Бағбандық экспорты 50%-дан астамға төмендеді.
Brexit-ке дейін Шотландия жыл сайын Еуропаға шамамен 20 000 тонна тұқымдық картоп экспорттаған, оның құны шамамен 11 млн фунт стерлинг болатын.
Осы аптаның басында парламентте сөйлеген Энди Бернхэм Brexit сауда кедергілері «бір ғана жетіспейтін мөртабан немесе шамалы құжаттама кешігуінен бүтіндей жүк көлігі толы өсімдіктер немесе жаңа өнім жойылуы мүмкін» дегенін айтты.
Ол жақын арада өтетін Ұлыбритания–ЕО қатынастарын қайта реттеу келіссөздерінде Brexit кейін енгізілген жаңа піскен ферма өнімдері экспортына қатысты көптеген санитарлық және фитосанитарлық тексерулерді алып тастайтын жаңа келісіммен «оң нәтижеге қол жеткізуді» көздеп отыр.
Бернхэм депутаттарға былай деді: «Біздің ең ірі азық-түлік экспортымыз — шотланд лососі — шекарада құжаттық тексерудің 100% деңгейіне тап болып, бізге шамамен 100 млн фунт стерлинг жоғалған экспорт әкеліп отыр.
«Британдық бургерлер мен басқа да жаңа ет өнімдерін ЕО-да сату мүмкін емес. Шотландияның тұқымдық картопы мен Уэльстің қабыршақты теңіз өнімдеріне тыйым салынған. Бұл бизнеске нақты әсер етіп отыр, ал талқыланып жатқан келісім осы зиянның бір бөлігін қайтаруы мүмкін».
Санитарлық және фитосанитарлық (SPS) тексерулерді жеңілдету туралы келісім мамырда негізінен жасалды, бұл азық-түлік өндірушілерге келесі жазда күтілетін өзгерістерге дайындалуға уақыт берді, бірақ негізгі мәліметтер әлі де нақтылануы тиіс.
NFU ЕО-да әлі мақұлданбаған фунгицидтермен немесе селекциялық әдістермен өсірілген кейбір Ұлыбритания дақылдары үшін «өтпелі кезең шараларын» талап етіп отыр.
Бұл осы күзде және қыста өнім жинайтындарға келесі жылы енгізілетін жаңа экспорттық еркіндіктерді пайдалануға мүмкіндік беру үшін қажет.
Брэдшоу былай деді: «Британдық фермерлер мен өсірушілер экстремалды ауа райына азық-түлік төзімділігін нығайтуға көмектесетін дәл селекция технологияларына және 29 млн үй шаруашылығы үшін өсірілетін азық-түлікті зиянкестер мен аурулардан қорғауға көмектесетін ғылыми негізделген өсімдік қорғау құралдарына қолжетімділікті сақтауы керек.
«Кез келген өзгерістер фермерлік бизнеске бұзылуды азайту үшін тиісті өтпелі кезеңді де қамтамасыз етуі тиіс, біз түпкілікті келісімді күтіп отырып, үкіметке осы ұстанымды жеткізуді жалғастырамыз».