Бразилия Амазониясындағы ормансыздану 1988 жылдан бергі ең төмен деңгейге түсті, бұл туралы жаңа үкіметтік деректер көрсетті. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

Алайда бұл әлемдік маңызға ие жетістіктің сақтала ма, әлде кері қайтарыла ма — 25 қазандағы президенттік сайлаудың екінші туры алдында түйінді мәселеге айналды. Екі кандидаттың орманның болашағына және Дональд Трамп басқарған АҚШ-пен қарым-қатынасқа деген көзқарастары түбегейлі өзгеше.

Қазіргі президент Луис Инасиу Лула да Силва Амазонияның жойылуын тежеудегі әсерлі нәтижесіне және кедейлік пен азық-түлік тапшылығын азайтуына қарамастан, бірінші турда артта қалды. Ол бұрынғы президент Жаир Болсонарудың ұлы Флавиу Болсонаруға қарсы сайласуда.

Ормансызданудың ең дәл өлшемі саналатын Prodes спутниктік деректер қатары Амазониядағы орман кесу соңғы бір жылда 41,8%-ға азайып, 3 335 шаршы шақырымға жеткенін көрсетті. Бұл 1988 жылы мұндай өлшемдер басталғаннан бергі ең төменгі көрсеткіш.

Бұл алдыңғы рекордтық төмен көрсеткіштен 1 236 шаршы шақырымға аз, яғни Рио-де-Жанейро қаласының аумағына тең.

Бразилияның Ұлттық ғарыштық зерттеулер институты жинаған деректерге сәйкес, Лула әкімшілігі 2022 жылы басталғаннан бері ормансыздану қарқыны 71,2%-ға баяулады. Бұған негізінен қатаң құқық қорғау шаралары мен қоршаған ортаны қорғау агенттіктеріне мемлекеттік инвестициялардың арқасында қол жеткізілді.

2026 жылы ең нашар көрсеткішке ие бразилиялық штаттар: Пара — жыл ішіндегі Амазониядағы барлық ормансызданудың 33,9%-ы, Мату-Гросу (25,5%) және Амазонас (15,7%). Алайда тіпті сол жерлерде де көрсеткіштер өткен жылмен салыстырғанда 45%-дан астамға төмендеген. Мәселе ушыққан жалғыз штат (0,4%-ға өскен) — Болсонарудың тірегі саналатын Рорайма.

Амазониядан тыс жерде көршілес Серраду биомы — саванна аймағы — 2001 жылдан бергі ең төменгі жылдық ормансыздануды тіркеді: 5 516 шаршы шақырым. Бұл маңызды, өйткені Серраду ұзақ уақыт бойы экологиялық құрбандық аймағы ретінде қаралып, онда соя мен ет өндірушілер Амазонияда рұқсат етілгеннен көбірек орманды кесуге мүмкіндік алған. Соңғы төрт жылда Серрадудағы ормансыздану 48,4%-ға азайды.

Кейбір табиғат қорғаушыларды жылатқан бұл керемет нәтижелер Жаир Болсонарудың 2019–2023 жылдардағы мерзімімен күрт қарама-қайшы келеді. Ол кезде орманды қорғау агенттіктерінің қысқартылуы, экологиялық қылмыстар үшін айыппұлдардың азаюы және заңсыз кеншілер, ағаш кесушілер мен жер тартып алушыларды ауызша қолдау арқылы Амазониядағы ормансыздану 59,5%-ға өскен — бұл күн сайын миллионнан астам ағашты жоюға шамалас.

Содан кейін Болсонару мемлекеттік төңкеріс жасауға әрекеттенгені үшін сотталды, бірақ оның ұлы әкесін босатып, оған өзі таңдаған кез келген үкіметтік қызметке орналасуға мүмкіндік беруге уәде етті.

Кіші Болсонару әкесінің үлгісін ұстанып, Амазониядағы жыртқыш жер иеленушілер мен басқа да шикізат өндіруші топтардың қолдауына ие болуға тырысып, өз манифестінде климаттық дағдарысты елемейді.

Орманды қорғауға кез келгеннен көбірек үлес қосқан бұрынғы қоршаған орта министрі Марина Силва Флавиу Болсонару әкесінің Амазонияны жоюға бағытталған «бұрыс жобасын» аяқтауға тырысатынын ескертті.

Екі кандидаттың айырмашылығы Амазониядағы сайлау нәтижелері картасында айқын көрінеді: Болсонару ормандары бүлінген аймақтардың, кеніштердің, ранчолар мен соя монокультураларының маңында басым дауыс жинады, ал Луланы ірі қалаларда немесе өсімдіктері салыстырмалы түрде сақталған орман аймақтарында көбірек қолдады.

Бұл олардың АҚШ-пен мүлдем басқа қарым-қатынасынан да байқалады. Лула Трамптың елді отарлап, оның ресурстарын басып алуға тырысып жатқанын ескертті. Ол Амазонияны Бразилияның егеменді құндылығы, байырғы халықтардың маңызды мекені және климатты тұрақтандыру жөніндегі жаһандық күш-жігердің маңызды элементі ретінде қорғайды.

Ал Болсонарулар отбасы, керісінше, АҚШ-пен тығыз байланыста. Флавиудің ағасы Эдуарду былтырдан бері Техаста тұрады және Трамп әкімшілігін өз еліне жазалаушы баж салығын салуға шақырды. Жаир АҚШ туын сәлемдеп, «USA, USA» деген ұрандарды бастады. Егер отбасы билікке келсе, олар Бразилияның сауда басымдықтарын, әсіресе сыни минералдарға қатысты, Қытай мен Еуропадан АҚШ-қа ауыстырады деп күтілуде.

Алайда ең үлкен айырмашылық — оңшыл радикалдардың Амазониядағы және Бразилияның басқа аймақтарындағы табиғи ресурстарды экологиялық және әлеуметтік мәселелерге қарамастан пайдаланып, оларды ең жоғары баға ұсынғанға сатуға дайындығы болуы мүмкін.

Табиғат қорғау топтары жаңа ормансыздану деректері президенттік екінші турда тікелей тәуекелге байланысты екенін көрсететінін айтты.

Климаттық обсерваторияның атқарушы хатшысы Марсиу Астрини былай деді: «Бұл көрсеткіш Бразилияда орманды жоюды тоқтату толығымен мүмкін екенін айқын көрсетеді. Алайда бәрі сайлау нәтижесіне байланысты. Ел ормансызданудың аяқталуына қарай жылжи ма, әлде орманның аяқталуына қарай жылжи ма — соны өзі шешеді.»