Белградта мыңдаған аза тұтушылар Екінші дүниежүзілік соғыстан бері Еуропадағы ең ірі қырғынды ұйымдастырғаны үшін сотталған серб генералы Ратко Младичтің жерлеу рәсіміне жиналды. Оның отанына батыр ретінде қайтарылуы халықаралық деңгейде дабыл қақтырды. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
1990-жылдардағы Балқан геноцидіндегі рөлі үшін «Боснияның қасабы» деген атқа ие болған Младич тамыз айының соңында түрмеде 84 жасында қайтыс болды. Ол соғыс қылмыстары мен адамзатқа қарсы қылмыстар үшін өмір бойына бас бостандығынан айыру жазасын өтеп жатқан еді.
Младич көптеген сербтердің, оның ішінде саясаткерлердің сүйікті тұлғасы болып қала берді. Оның мәйіті ұлттық тулармен жабылып, үкіметтік ұшақпен Сербияға жеткізілді. Әскери киім киген сарбаздар оны ұшақтан алып шықты. Табыт әуежайдан алыс жүргізілгенде, жол бойында ер адамдар Младичті мадақтайтын баннерлер көтеріп тұрды.
Дүйсенбіде мыңдаған адам Сербия астанасындағы шағын шіркеудің алдына жиналып, Младичке құрмет көрсетті. Оның табытының жанында қарулы күштер күзет тұрды, табыттың үстінде оның қолтаңбалық әскери қалпағы мен қылышы жатты. Алдында медальдар қойылған еді.
Шіркеудің сыртында серб тулары ілініп, көше бойына үлкен баннер ілінді: «Қош келдіңіз, генерал, анаңызға батыр тудырғаны үшін алғыс». Бұл әскери салтанат Еуропалық Одақтың кеңейту жөніндегі комиссары Марта Костің наразылығын тудырды. Ол жұма күні Сербияға жоспарланған сапарын тоқтатты. «Оның сүйегінің Белградқа қайтарылуы Еуропаға біздің жақын тарихымыздың ең қараңғы беттерін еске салады», - деді ол әлеуметтік желіде.
Сербия 2014 жылдан бері ЕО-ға кіру туралы келіссөздер жүргізіп келеді, бірақ популистік президент Александр Вучич тұсында бұл процесс соңғы жылдары тоқтап қалды. «Младичтің өліміне байланысты даңқтау ЕО жолының негізінде жатқан құндылықтарға сәйкес келмейді», - деді Кос. «Бұл жол өткенмен бетпе-бет келуді, шынайы татуласуды және соғыс қылмыстарының құрбандарын құрметтеуді талап етеді. Біздің ортақ болашағымыздың негізінде жатқан құндылықтар келіссөзге жатпайды».
ЕО өкілі дүйсенбіде бұл ескертуді қайталады. «Соғыс қылмыскерлерін кез келген даңқтау, геноцидті жоққа шығару және ревизионизм ең негізгі еуропалық құндылықтарға қайшы келеді және ЕО-да да, ЕО-ға кандидат елдерде де орын жоқ», - деді ол мәлімдемесінде.
Младич Босния соғысы кезіндегі этникалық тазалау саясатының басты архитекторларының бірі болды. Бұл соғыс 100 мыңнан астам адамның өмірін қиды және 2 миллионнан астам адамды қоныс аударуға мәжбүр етті. Оның қылмыстарының ішіндегі ең бастысы - Босния астанасы Сараеводағы 1460 күндік қоршау. Бұл кезде бейбіт тұрғындар серб ұлтшыл күштерінің күнделікті оқ жаудыруы мен снайперлік шабуылдарына ұшырап, 10 мыңнан астам адам қаза тапты.
Үш жылға созылған қақтығыс 1995 жылы Сребреница қаласында кемінде 8 мың босниялық мұсылманның өлтірілуімен аяқталды. Бұл қылмыс Еуропа елдерін таң қалдырды, өйткені олар ондаған жылдар бойы нацистік Германия 6 миллион еврейді өлтірген ғасыр ортасындағы қорқыныштардан кейін жаппай қырғындардың алдын алу үшін жұмыс істеген еді.
Сребреницада Младичтің күштері балаларға кәмпит үлестіріп, олардың қауіпсіз өтуіне уәде бергені бейнежазбаға түсірілген. Бірақ кейін мыңдаған босниялық ер адамдар мен ұлдар тұтқындалып, өлтіріліп, мәйіттері жаппай қабірлерге тасталған. «Біз бұл қаланы серб халқына сыйлық ретінде береміз», - деді Младич сол кездегі бейнежазбада.
Бұл қырғындар халықаралық деңгейдегі сәтсіздік ретінде атап өтілді, әсіресе Сребреница БҰҰ қорғауындағы «қауіпсіз аймақ» деп жарияланған болатын. БҰҰ - Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін дәл осындай қанды жаһандық қақтығыстардың алдын алу үшін құрылған халықаралық ұйым.
Младич 16 жыл бойы қашып жүріп, 2011 жылы Сербияда тұтқындалды. 2017 жылы Нидерландыдағы БҰҰ трибуналы оны өмір бойына бас бостандығынан айыруға соттады. БҰҰ-ның бұрынғы Югославия бойынша халықаралық қылмыстық трибуналы (ICTY) анықтағандай, серб басшылығының мақсаты - босниялық мұсылмандарды, хорваттарды және басқа да серб еместерді күштеп қуып шығу арқылы Босния жерін Ұлы Сербияны құру үшін тазарту болды. Младич осы мақсатты жүзеге асыруға тиіс еді.
Түрмеде отырған кезінде Младич бірнеше инсульт алғандықтан денсаулығы нашар болды. Балқан соғысы бұрынғы Югославия ыдырағаннан кейін, 1991 жылы маусымда Словения мен Хорватия тәуелсіздік жариялаған кезде басталды. Босниялық сербтер Боснияның үштен екісінен астамын тез бақылауға алып, Сараеводағы қоршауды бастады. Үш жылдық қантөгістен кейін Огайо штатының Дейтон қаласында Дейтон келісіміне қол қойылып, соғыс аяқталып, Босния және Герцеговина тәуелсіз мемлекеті құрылды.