Сардинияның орталығындағы таулы Болотана ауылында тұратын 101 жастағы Джованна Маррас үйінің есігін ашқанда, көздері қызығушылыққа толы болды. Оның 99 жастағы әпкесі Марианджела да сығалап қарап, қонақтарды үйге шақырып, балмұздақ ұсынды. Әпкелер қуат-қайратқа толы, әңгімеге белсенді араласады. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Әпкелердің өмірбаяны
Қонақ бөлмеде отырып, Джованна өз өмірбаянын қысқаша баяндады: ол мектепте үздік оқыған, кейін 18 жасында Италия аралының астанасы Кальяриге барып, тігіншілікке оқыған. Әпкелер кейіннен Болотанада табысты тігін бизнесін жүргізіп, зейнеткерлікке шыққан соң әлемді аралаған. Екеуі де тұрмыс құрмаған.
«Біреу үйге келіп, ата-анама менің қолымды сұрады», — деді Джованна. «Мен оларға оны қуып жіберуін айттым — әйел адам өзінің болашақ күйеуін білуі керек қой». Марианджела да жауабында соншалықты батыл: «Мен тұрмысқа шыққым келмеді... Мен өз жолыммен жүремін, маған қолдау керек емес».
Ұзақ өмір сүру феномені
Олардың өмірінің бөлшектері қазір Болотанадағы ерекше ұзақ өмір сүру үлгісінің бөлігі ретінде зерттелуде. Бұл ауылдың халқы 2 266 адам, ал әйелдердің ұзақ өмір сүруі оны әлемнің алтыншы «көк аймағы» болуға үміткер етеді. «Көк аймақтар» — ғасырлық қарттардың ерекше көп шоғырланған географиялық аймақтары. Сардиния осындай алғашқы аймақ болған, ол 25 жылдан астам уақыт бұрын анықталған.
Сассери университеті мен АҚШ-тағы Бирмингемдегі Алабама университетінің профессорлары жүргізген зерттеу өткен аптада Frontiers in Aging ғылыми журналында жарияланды. Оның нәтижелері бойынша, Болотанада 70 жасқа жеткен әйелдердің 13,8%-ы 100 жасқа дейін өмір сүреді. Бұл көрсеткіш әйелдердің ұзақ өмір сүруі бойынша әлемде Гонконгтан кейінгі екінші орын.
Джованна Болотанадағы алты ғасырлық әйелдің ішінде үшінші үлкені. Одан үлкендері — 102 жастағы Тония Джильо мен Маддалена Фальки. Осы жылдың соңына дейін тағы екі әйел осы межеге жетуі күтілуде, ал 2027 жылы тағы екеуі, оның ішінде Марианджела да қосылады. Соңғы ғасырлық ер адам Джованни Мадау шілдеде 102 жасқа толуына бірнеше ай қалғанда қайтыс болды.
Демографиялық деректер
Orminas мәдени қауымдастығының президенті Торе Педде Болотананы ықтимал ұзақ өмір сүру орталығы ретінде анықтауда шешуші рөл атқарды. Ол ауылдың демографиялық мұрағаттарын мұқият зерттеп, тіпті шетелге көшіп кеткен ғасырлық қарттарды да тапты.
1900-1925 жылдар аралығында Болотанада туған адамдардың жазбалары 38 адамның 100 жастан асқанын көрсетті, бұл олардың ұзақ өмір сүру деңгейін Италияның орташа көрсеткішінен 57%-ға жоғары етеді.
«1900 жылдардың басына дейін Болотанада қарттар арасында ерлер әйелдерден айтарлықтай басым болған», — деді Педде. «Алайда 20 ғасырдың басынан бастап үрдіс өзгеріп, әйелдер ерлерден басым бола бастады. Кейінірек ғасырлық әйелдердің саны ерлерден әлдеқайда асып түсті, бұл үрдіс бүгінге дейін жалғасуда».
Генетикалық және өмір салты факторлары
Әйелдердің биологиялық себептермен ұзақ өмір сүретіні бұрыннан белгілі болғанымен, зерттеу авторлары Болотананың әйелдерінің ұзақ өмір сүруінің генетикалық белгілерін іздеу үшін отбасылық шежірелерді зерттеп жатыр. Олар сондай-ақ тамақтану, физикалық белсенділік және әлеуметтік байланыстардың рөлін зерттеуде.
Болотананың ғасырлық әйелдерінің таңғаларлық ерекшелігі — олардың тәуелсіздігі. Маррас әпкелері әлі күнге дейін өздеріне тамақ дайындайды, ет, ірімшік немесе шараптан бас тартпай, әртүрлі таза диета ұстанады. Марианджела азық-түлік сатып алумен айналысады, бұл төбелі көшеден төмен түсіп, қайта көтерілуді қамтиды.
Әйелдер қайсар және таңғаларлықтай айқын ойлы. Қаңтарда 100 жасқа толған бұрынғы тіл мұғалімі Филомена Скарпа 90 жасында неміс тілін үйрене бастаған және сол жақ көзінің мәселесі кедергі келтіргенге дейін құмар оқырман болған. «Бұрынғыдай тұрақты оқи алмағаныма қынжыламын», — деді ол. Ол аптасына екі рет жеке жаттықтырушымен жаттығады. «Өйткені мен күні бойы бос отыра алмаймын».
Екі ұлы бар Скарпа Фальчидің балалық шақтағы досы, ол қазір қызымен бірге Ористанада шамамен бір сағаттық жерде тұрады. Екеуі жиі сөйлеседі. Фальчи Болотанада қатты темекі шегуімен танымал. «Мен оған денсаулығына зиянды деп тастауды айттым», — деді Скарпа. «Бірақ ол: «Бұл мені осы жасқа дейін жеткізді, сондықтан жалғастырамын» деді».
Географиялық орналасуы
Болотана Сардинияның Маргине тауларында орналасқан, аралдың бастапқы «көк аймағынан» шамамен 70 миль (110 км) қашықтықта. Бастапқы аймақ орталық және шығыс провинциялардың беткейлерінде орналасқан ауылдар тобынан тұрады.
«Бұл жердің ерекшелігі — біз алғаш рет әйелдер ұзақ өмір сүретін аймақты анықтадық, ал бастапқы көк аймақ негізінен ерлерге тән болды», — деді зерттеуді басқарған және көк аймақ тұжырымдамасының бірлескен авторы Джованни Марио Пеш. «Сондықтан біз мұнда ұзақ өмір сүрудің неліктен әйелдерге қатысты екенін түсіндіруіміз керек».
Бастапқы ауылдардан айырмашылығы, Болотана Сассери сияқты қалаларға салыстырмалы түрде жақын орналасқан.