Соңғы бірнеше күнде Жаңа Оңтүстік Уэльс (NSW) тұрғындары богонг көбелектерінің жаппай ұшуына таңқалды. Сарапшылар жойылып бара жатқан жергілікті жәндіктің көбеюін алаңдаушылық емес, қуанышты жаңалық деп бағалап отыр. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

Демалыс күндері жағалау аймақтарында жүздеген көбелек байқалғаны туралы хабарламалар Invertebrates Australia ұйымы жүргізетін азаматтық ғылым бастамасы — Bogong Watch-тың iNaturalist парақшасына жарияланды.

Көктем — богонг көбелектерінің жыл сайынғы көшуінің басталуы. Олар 1000 шақырымға дейін ұшып, Австралия Альпісіндегі санаулы салқын үңгірлерге барып, жазды ыстықтан қашып өткізеді.

Bogong Watch жобасының менеджері Линнея Эмнебидің айтуынша, Косцюшко тауынан төрт тарапқа таралған ондаған ерікті «сентинелдер» өлтіруші емес жарық құрылғыларын пайдаланып, көбелектерді бақылайды. Олар жәндіктердің көп санын тіркеп отыр. Дүйсенбіде NSW-тің үш үй шаруашылығы ондаған көбелек байқағанын хабарласа, жексенбі түні бір сентинел 200-ден астам богонгты көрген.

Эмнебидің айтуынша, 50 цент монетасының мөлшеріндей және салмағы граммның үштен біріндей болатын көбелектер «мәдени және экологиялық» тұрғыдан маңызды. Олар тозаңдандырушы ретінде шешуші рөл атқарады және қатты жойылу қаупінде тұрған тау пигмей посумы үшін негізгі қорек көзі болып табылады.

«Біз көргенімізге қатты қуанып отырмыз», — деді Виктория зообағындағы (Zoos Victoria) репродуктивті биолог, Moth Tracker атты жеке азаматтық ғылым бағдарламасын жүргізетін доктор Марисса Пэрротт. «Хабарламалар үздіксіз келіп жатыр... бүгін таңертең менің командамның бір мүшесі қуаныштан жылап жіберді».

Пэрроттың айтуынша, жойылып бара жатқан көбелектердің байқалуы соңғы екі жылда артқан, бірақ «биылғы жыл олардың бәрін асып түсті». «Тек қыркүйек айында... бізге былтырғы жыл бойы тіркелгеннен де көп богонг көбелегі туралы хабарлама келді.

«Бұл осы жойылып бара жатқан түрдің күштірек қалпына келуін білдіреді деп үміттенеміз».

«Бұл үлкен сандар шынымен NSW мен ACT-те — Виктория әлі де артта қалып отыр», — деді Пэрротт және «ылғалдырақ, салқындау ауа райы» көбелектер үшін қолайлы жағдай туғызғанын қосты.

«Олар толқын-толқын болып келеді», — деді Пэрротт, жәндіктердің Альпіге көшуі бірнеше күннен бірнеше аптаға созылады.

«Бұл бұрын болуы тиіс нәрсе еді — Канберра, Сидней, Ньюкасл және Мельбурн арқылы, осы оңтүстік-шығыс Австралияның көшу аймақтарында көбелектердің үлкен үйірлерінің өтуін көру».

Бұрын Альпіге жыл сайын шамамен 4 миллиард көбелек келетін. Алайда 2017-2019 жылдар аралығында популяция апатты түрде — 99,5%-ға дейін құлдырады.

Олар бұрын өте көп болған, кейде Канберрадағы Парламент үйіне де үйір-үйір болып ұшып кіретін. 2000 жылы Сидней Олимпиада ойындарының жабылу салтанатында стадион шамдары тартқан богонгтардың үйірі соншалықты үлкен болды, тіпті ауа райы болжаушылары оны жаңбыр бұлты деп қателесті.

Көбелек 2021 жылдан бері Халықаралық табиғатты қорғау одағы (IUCN) тарапынан жойылып бара жатқан түрлер тізіміне енгізілген, бірақ федералдық қорғау заңдары бойынша қауіп төнген түрлер тізімінде жоқ.

«Олар негізінен ішке қарай көшеді, бірақ ауа райы мен желге байланысты қозғала алады», — деді Пэрротт. Былтырғы Moth Tracker деректері «олар тіпті Жаңа Зеландияға дейін ұшып кететінін» көрсетті.

Түнгі көбелектер — жұлдыздар картасын компас ретінде пайдаланып бағдарлай алатын жалғыз омыртқасыз жәндік. «Бағытынан адасқандар қауіпсіз орала алады деп үміттенеміз», — деді Пэрротт.

Пэрроттың айтуынша, тарихтағы ең күшті Эль-Ниньо құбылысы және оның Австралияға әкелетін құрғақ, ыстық ауа райы алаңдаушылық туғызады. «Қазір [богонг] саны жақсы көрініп тұр және бұл бәріміз тойлайтын нәрсе деп ойлаймын, бірақ алдағы бірнеше жылда не болатынын ойлап алаңдаймыз».

Көшу кезінде богонгтарға тап болған жұртшылыққа сарапшылар қажетсіз сыртқы шамдарды өшіруді, инсектицидтерді қолданбауды және байқағандарын Moth Tracker немесе Bogong Watch платформаларына жүктеуді ұсынады.

«Егер үйге біреуі кірсе, оны ақырын сыртқа шығарыңыз», — деді Пэрротт. «Аналықтары 2000 жұмыртқа сала алады, сондықтан әрбір көбелек қымбат.

«Олар ешқандай зиян келтірмейді, киім жемейді. Олар өз жолында өсімдіктерді тозаңдандырады, бұл бақшасын жақсы көретін адамдарға үлкен көмек.

«Көбелектер — жұмсақ, әдемі кішкентай жануарлар, олар өздігінен кетіп қалады».