Британ премьер-министрі Энди Бернем Иранның Ислам революциялық гвардия корпусы (IRGC) өткен айдың соңында RAF Fairford әскери базасына төнген қауіптердің артында «сөзсіз дерлік» тұрғанын мәлімдеді. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

Бернем парламентке сөйлеген сөзінде: «Біздің бағалауымызша, бұл оқиға Иранда үйлестірілген болуы ықтимал, ал оны Иранның Ислам революциялық гвардиясы басқарғаны сөзсіз дерлік», — деді. Бұл — Британия тарапынан жауапкершілікті нақты көрсеткен алғашқы мәлімдеме.

Премьер-министр депутаттарға Британияның Тегеран мен IRGC-ке қарсы қосымша санкциялар енгізетінін айтты. Алайда екі аптадан астам полиция тергеуіне қарамастан, әзірге ешкімге айып тағылған жоқ.

Ішкі істер министрі Шабана Махмуд Қауымдар палатасына мәлімдеме жасап, сыртқы істер министрі Эд Милибэнд Fairford оқиғасына байланысты Иран елшісін шақырғанын және үкімет Еуропа мен АҚШ-та тыңшылық жасады деп айыпталған екі адамға санкция салғанын хабарлады.

«Ол [Милибэнд] Иранның біздің қауіпсіздігімізге нұқсан келтіру әрекеттерін жалғастыруын айыптайды. Біз сондай-ақ Еуропа мен АҚШ-та Иран үкіметінің атынан тыңшылық пен шабуылдар жасауға қатысқан екі адамға санкция салып отырмыз және Иранның халықаралық қауіпсіздікке төнетін қауіпін шектеу үшін қосымша шаралар қабылдаудан тартынбаймыз», — деді ол.

Fairford оқиғасы

27 қыркүйекте түн ортасынан кейін Лондоннан бес ер адам АҚШ әскери-әуе күштері пайдаланатын базаның жанындағы Уэлфорд ауылына үш ақ фургонмен келді. Жарылғыш заттар табылмаған соң, олар бір күннен кейін полиция кепілдігімен босатылды.

Алайда оқиғадан бір апта өткен соң АҚШ базада тұрған 12 B-1 бомбалаушы ұшағын шығарып әкетті. Бұл — көктем мен жазда Таяу Шығыс соғысы кезінде Иранға шабуыл жасау үшін пайдаланылған базаға дрон шабуылы болуы мүмкін деген алаңдаушылыққа байланысты.

Бернемнің қысқа мәлімдемесі бұған дейінгі пікірлерден әлдеқайда нақты болды. Премьер-министр оқиғадан кейінгі күндері Иранның қатысы бар екеніне «күшті белгілер» бар екенін айтқан, енді жауапкершілікті нақты көрсетуге сенімді болып отыр.

Халықаралық реакция

Сыртқы істер министрлігі жариялаған Британия, АҚШ және басқа да еуропалық одақтастардың бірлескен мәлімдемесінде Британия «бұл оқиға IRGC-нің жасырын желілер мен прокси-актерлер арқылы өз шекарасынан тыс жерлерде жауынгерлік әрекеттер жүргізуге дайын екенін көрсететінін» атап өтті.

Алайда мәлімдемеге қарамастан, биліктің Fairford-та не болғанын қалай түсінетіні әлі де белгісіз. Кейбір сарапшылар бұл Иранның теориялық түрде ашық нысанға шабуыл жасай алатынын көрсету үшін жасалған «алдау» болуы мүмкін деп болжайды.

Британдық дереккөздер Иранның күрделі дрон шабуылын жасау мүмкіндігі жоқ екенін бірнеше рет айтқан, бірақ бұл оқиға Еуропадағы базаларының қауіпсіздігіне алаңдайтын АҚШ-ты шошытқан сияқты.

Алдыңғы шабуылдар

Fairford оқиғасы Британия бірлескен мәлімдемеде айтқандай, Еуропада еврей қауымдастықтарына, ирандық журналистерге және АҚШ мүдделеріне қарсы жақында жасалған шабуылдар науқанынан кейін болды. Бұл шабуылдарды Harakat Ashab al-Yamin al-Islamiya (HAYI) ұйымы өз мойнына алған.

АҚШ HAYI тобының артында тұр деп айыптаған Мұхаммед Бақер Саад Дауд әл-Саадиді ұстап, айып таққан, алайда Иранға қатысы бар шабуылдардың жалғасқанын көрсететін дәлелдер бар.

Бір апта бұрын Ливерпульден келген ирандық Салам Ахмадян мен Салфордтан келген Рахман Салехи Манчестердегі еврей қауымдастығына үй жағдайында жасалған хлор ұнтағынан жасалған бомбамен шабуыл жасамақ болды деп айыпталды.

Прокурорлар магистрат сотына бұл екеуі Иранда деп есептелетін үшінші тараппен байланыста болғанын және оларға «жарылғыш құрылғыны дайындау жөніндегі нұсқаулықтар» жібергенін айтты. Іс Олд-Бейли сотында қаралатын болады.