Бейжіңдегі ең биік ғимаратқа шағын ұшақ соғылып, ұшқыш – бортындағы жалғыз адам – қаза тауып, тағы 13 адам жараланғанына төрт күн өтсе де, бұл оқиғаның қалай және неге болғаны әлі белгісіз. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы BBC News басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Мемлекеттік Beijing Daily газетінде жарияланған 60 сөздік есеп – Қытайдың апат туралы әзірге жариялаған жалғыз ресми мәлімдемесі. Бұл оқиға Қытай Коммунистік партиясының штаб-пәтері Чжуннаньхайдан бірнеше шақырым жерде болды.
Жұма күнгі соқтығысу 109 қабатты CITIC мұнарасының бүйірінде тесіктер қалдырды, олар кейін тақтаймен жабылды. Оқиғаның драмалық бейнежазбалары интернеттен жойылды. Кемінде үш авиакомпания BBC-ге жеңіл ұшақтардың ұшуын тоқтату туралы бұйрық алғанын айтты, бірақ егжей-тегжейге бармады, себебі оларға бұл туралы сөйлесуге тыйым салынған.
Ақпараттық вакуум жағдайында ұшақтың әлемдегі ең қатаң әуе кеңістігі бақылауы бар қалаға қалай еніп кеткені туралы болжамдар көбейіп келеді.
Қытай цензураға бейім. Партияны, ел басшыларын немесе үкіметті сынау сирек кездеседі, ал сыни, саяси мәнге ие немесе сезімтал тақырыптарға қатысты кез келген пікірталас тез жойылады.
Бірақ бұл жолы цензура айқын нысандардан әлдеқайда асып кетті. Жұмадағы оқиғаға қатысы жоқ ғимараттың фотосуреттері мен мемдері де қытайлық әлеуметтік медиа платформаларынан жойылды.
Қытай шарап ыдысына ұқсайтын бұл ғимарат жергілікті тұрғындардың назарын аударады. Көпшілік оны сәттілік әкелетін символ деп санайды, ал жастар емтихан нәтижелерінен жұмысқа дейін сәттілік тілеп, ғимараттың суреттерін онлайн бөліседі.
Цензура механизмі бұл жолы тез және мұқият іске қосылды, өйткені Бейжің басшылығы «не болғанын әлі нақты білмейді», дейді Eye on Digital China ақпараттық бюллетенінің жүргізушісі Манья Кутсе. «Бұл өте ерекше оқиға», – дейді ол, бұл үкіметтің құзыреттілігіне күмән келтіріп, «маңызды партиялық әңгімелерге» қауіп төндіреді.
Тіпті BBC-ге апаттан кейін билік жеңіл ұшақтардың ұшуын тоқтатқанын растаған авиакомпаниялар да егжей-тегжей айтқысы келмеді. Бейжіңдегі ұшу мектебінің қызметкері: «Бізге бұл туралы сөйлеспеу керек деді. Басқалардан сұраңыз», – деді.
Чэндудағы тағы бір компания бұйрықтың қай органнан келгенін нақтылаудан бас тартып, әңгімені дереу аяқтады.
Бейжің саяси орталық – Тяньаньмэнь алаңы мен Чжуннаньхайды қамтитын аумақта шамамен 100 шаршы шақырымдық тұрақты ұшуға тыйым салынған аймақты енгізген.
Оқиғаны «масштабты қауіпсіздік бұзушылық» деп сипаттаған Қытай талдаушысы Билл Бишоп X желісінде: «Тағы бірнеше секунд ұшқанда, [соқтығысу] Чжуннаньхайда болуы мүмкін еді... Бұл Бейжіңнің қауіпсіздік жүйесінде жер сілкінісі болар еді», – деп жазды.
Бейжің соңғы уақытта дрондарға қатысты ережелерді қатайтты, енді дрондарды астанаға әкелу және шығару үшін тіркеу қажет.
«Көптеген дрондардан әлдеқайда үлкен шағын ұшақтың қаланың көп бөлігін ұшып өтіп, Чжуннаньхайға жақындай алуы – бұл саяси ұят және үлкен қауіпсіздік олқылығы», – дейді Чикаго ғаламдық істер кеңесінің зерттеу жөніндегі вице-президенті Рэймонд Куо.
Бұл ұшқыштың қателігі немесе механикалық ақау болуы мүмкін, бірақ «әдейі де болуы мүмкін», – дейді Куо.
Ұшақ – Қытайдың Sunward Aircraft компаниясы шығарған екі орынды, бір қозғалтқышты Aurora SA60L. Ұзындығы 6,9 м, қанаттарының аралығы 8,6 м, ол турлар, әуе фотосуреттері және рекреациялық авиацияға арналған.
Қытайдан тыс жерлерде бұл оқиға кейбіреулерге 2001 жылғы 11 қыркүйектегі лаңкестік шабуылдарды еске түсірді. «Бұл 9/11 кезінде бірінші мұнараға ұшақ соғылғанда алған хабарландырумен бірдей», – деп жазды бір пайдаланушы Reddit-те.
Carnegie China-ның штаттан тыс ғалымы Чонг Джа Иан бұл оқиғаны 1987 жылғы мамырда неміс әуесқой ұшқышы Матиас Русттың жеңіл ұшағын Мәскеудегі Қызыл алаңға қондыруымен салыстырады. «Оның ұшуы мен қонуы Кеңес Одағының әуе қорғаныс жүйесіндегі елеулі олқылықтарды анықтады. Бұл оқиға әуе қорғанысы мен қауіпсіздікке жауапты бірнеше жоғары лауазымды офицерлердің қызметтен кетуіне әкелді», – дейді Чонг.
Осыған ұқсас, Бейжің апатынан кейін кейбір шенеуніктер қызметінен алынуы мүмкін. «Шағын ұшақтың CITIC мұнарасына соғылуы дрон немесе зымыранның да соғылуы мүмкін екенін білдіреді. Бұл Бейжіңнің қауіпсіздік қызметтері үшін ұят», – дейді ол.