Сирияда 2012 жылы жоғалып кеткен американ журналисі Остин Тайс бір айдан астам уақыт жоспарланған, әдейі ұйымдастырылған операция барысында ұрланған. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы BBC News басылымына сілтеме жасап хабарлайды.

Тайсты ұстаған топтың мүшесі сол кездегі Сирия көшбасшысы, президент Башар әл-Асад ұрлауға рұқсат бергенін мәлімдеді. Тайс өзі танып, сенетін жүргізушімен көлікке отырғаны көрілген. Көп жылдар бойы көпшілік олар үкіметтік бақылау-өткізу пунктіне тап болды деп ойлады, ал журналистің ұрлануы кездейсоқ жағдай болды деп есептелді. Алайда BBC оның жоғалуы мүлде кездейсоқ емес екенін дәлелдейтін деректерді тапты.

BBC-нің жаңа подкасында — «Where is Austin Tice?» («I'm Not A Monster Presents» сериалының 3-маусымы) — сол кезде Сириядағы азаматтық соғысты жариялап жүрген Тайсқа не болғаны туралы көпжылдық тергеудің нәтижелері ашылады. Оның ісін халықаралық БАҚ мұқият қадағалап, АҚШ-тың бірнеше президенті атап өтті.

Джош Бейкер біздің заманымыздың ең ірі із-түзсіз жоғалу істерінің бірі — Остин Тайстың ұрлануы туралы қорқыныш, ашкөздік және сатқындық әлеміне енеді.

Джорджтаун университетінің заң факультетінің студенті әрі бұрынғы АҚШ теңіз жаяу әскерінің капитаны болған Тайс соңғы рет тұтқындалғанынан бір айдан астам уақыт өткен соң жарияланған бейнежазбада — көзі байланған және азап шегіп жатқан күйде — көрінген.

12 жылдан кейін режим құлаған кезде ондаған мың адам әкімшілік түрмелерінен шықты. Тайс олардың қатарында болмады. BBC барлау дереккөзінен АҚШ билігі оны ұстауы мүмкін деп күдіктенген бірнеше орынның координаттарын алды және оны бір айдан астам іздеді, бірақ ешбір із таппады.

Бұрынғы сириялық қолбасшы Тайстың атылғанын айтты. Басқалары бұл мәлімдемеге күмән келтірді, ал сүйектері табылған жоқ. Алайда режим құлағаннан кейін BBC Тайс туралы Сирия барлауының құпия файлдарын тапты — жүздеген бет ішкі жазбалар журналисті ұстаған режим болғанының алғашқы нақты дәлелін береді.

Дегенмен екі маңызды сұрақ жауапсыз қалды: Тайс алғашында қалай ұсталды? Және оның ұрлануына кім жауапты болды?

BBC Тайсты ұстауға қатысқан режимнің бірнеше адамымен сөйлесті және бұл туралы талқылаулардың жазбаларын қарап шықты. Сөйлескен адамдардың бірі — Абу Али — Асадқа қатты берілген милиция болған Ұлттық қорғаныс күштерінің (NDF) бұрынғы мүшесі.

Оның айтуынша, ұрлау операциясы Тайстың жүргізушісі — бірнеше дереккөздің айтуынша, біраз уақыт бойы режимге ақпарат беріп жүрген — NDF-тің аға мүшесіне Тайстың бүлікшілер бақылайтын аудандарда жүріп, оппозиция туралы хабарлап жүргенін айтқан кезде басталды.

Тайс журналистердің көбісі тым қауіпті деп санаған аудандарға кіріп, Washington Post үшін бірінші беттегі мақалалар жазып жүрген. Асад режимі адам құқықтарын бұзуын әшкерелеген кез келген адамды қудалап жатқан.

BBC-ге Тайстың жүргізушісі сөйлескен NDF мүшесі Сакр Рустом болғаны айтылды — ол жай ғана NDF милициясының байланыс адамы емес, Асадтың ең сенімді қауіпсіздік тұлғаларының бірі және NDF басшысы Бассам әл-Хассанның немере інісі.

Абу Алидің айтуынша, Тайс туралы ақпарат Хассанға жеткізілді, содан кейін ол Асадқа қоңырау шалған. «Оны бізге әкел», — деп жауап берді Асад, дейді Абу Али. Абу Али кейін Хассанның кабинетіне шақырылып, президент операцияны мақұлдағанын айтқанын мәлімдейді.

Бірақ Тайс бірден ұсталған жоқ. Абу Алидің айтуынша, жүргізуші оған және NDF-ке оның не істеп жүргенін тереңірек білу үшін оны бақылауды жалғастыруды ұсынды. «Ол маған сенеді», — деді жүргізуші, Абу Алидің есінде қалғандай.

Біраз уақыттан кейін жүргізуші Тайстың әрекеттері күдікті көрінгенін хабарлады, дейді Абу Али. Тайс, дайындықтан өткен теңіз жаяу әскері ретінде, кейде бүлікші жауынгерлермен әскери тәжірибесімен бөлісіп, олардың қаруларын қалай қолданатынын түзетіп отырған — BBC сөйлескен бірнеше адамның айтуынша. Оны бақылаған адамдар үшін бұл мінез-құлық Тайсты журналистке емес, ЦРУ адамына ұқсатты. BBC бұлай болғанын растайтын ешбір дәлел таппады, ал Тайс ісінің бір бөлігіне жауапты бұрынғы аға АҚШ шенеунігі оның барлау қызметкері болғанын жоққа шығарды.

Тайс жоғалып кетуден бірнеше күн бұрын жүргізуші Тайс бүлікші жауынгерлермен сұхбаттасып жатқанда ерекше батыл қадам жасады. Бірнеше дереккөздің айтуынша, ол американдықтың MacBook, спутниктік таратқыш және басқа да жеке заттары бар рюкзагін жасырын алып, режим оперативтеріне қарап шығуға берді.

2012 жылдың 11 тамызында Тайс өзінің 31-ші туған күнін Дамаскінің батыс шетіндегі, Асадтың президенттік сарайынан бірнеше миль қашықтықтағы бүлікшілердің қауіпсіз үйінде атап өтті. Онда бассейн, Еркін сириялық армия жауынгерлері, Тейлор Свифт музыкасы және виски болды, деп ашты Тайс өзінің соңғы твиті болған жазбасында. «Сөзсіз, ең керемет туған күн», — деп жазды ол.

Тайстың анасы Дебра АҚШ-тың бірнеше президентіне ұлын іздеуді жалғастыруға қысым көрсетті.