АҚШ-тың Мәскеудегі бұрынғы елшісі Линн Трейси BBC-ге берген сұхбатында Ресейдегі елшілік қызметін мансабындағы ең қиын тапсырма деп атады. Ол 2023-2025 жылдары АҚШ-ты Ресейде өкілдеді. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы BBC News басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Бұрын АҚШ, Ұлыбритания және Еуропа дипломаттары Ресейде маңызды рөл атқарып, тіпті Қырғи қабақ соғыстың ең ауыр сәттерінде де шиеленісті бәсеңдететін. Алайда қазір Владимир Путин үкіметі оларды «достыққа жат» деп санайды, ал Батыс елшілері тұрақты бақылауда, оқшауланған және Украинадағы соғыс бесінші жылына жалғасып жатқанда, олар өздері түсіну үшін жіберілген елден барған сайын алшақтап барады.
BBC Ресейдің толық ауқымды басқыншылығын бастағаннан кейін Ресейде қызмет еткен бес дипломатпен сұхбаттасты. Олар қазіргі қысым деңгейін Қырғи қабақ соғыс дәуірімен салыстырады — сол кезде Батыс елшіліктері физикалық бақылауға, сыйлықтарға жасырылған тыңдау құрылғыларына және шенеуніктерді бақылау үшін қолданылатын «тыңшы шаңы» деп аталатын көзге әрең көрінетін химиялық затқа ұшыраған болатын.
2022 жылы соғыс басталғаннан кейін Еуропа елдері мен АҚШ-тан жүздеген ресейлік дипломат қуылды. Мәскеу бұған жауап ретінде жүздеген батыс дипломатын persona non grata деп жариялап, көптеген елшіліктерді қызметкерлерсіз қалдырды.
Трейсидің 30 жылдық мансабы оны Пәкістан сияқты елдерге апарды, онда ол 2008 жылы қарулы шабуылдан аман қалды. Бірақ ол тұрақты физикалық қауіпке қарамастан, Пешавардағы қызметі Ресейге қарағанда белгілі бір мағынада жеңілірек болғанын айтады. «Онда мен өз бақылауымда әлі де бірдеңе бар екенін сезіндім. Мәскеуді қиындатқан нәрсе — белгісіздіктің жоғары деңгейі», — деп еске алады ол. Оның айтуынша, мұндай белгісіздіктің негізгі көзі ресейлік қарсы барлаудың тұрақты қысымы болды.
Батыстағы ресейлік дипломаттар да осындай әділетсіз қарым-қатынасқа шағымданады. Бірақ BBC-ге сұхбат берген дипломаттардың айтуынша, Мәскеудің арнайы қызметтерінің ауқымы мен тактикасы әлдеқайда кең.
Бұрынғы еуропалық дипломат Мәскеуге аттанар алдында алған ескертуі туралы: «Тыңдау құрылғыларын күтіңіз, үйіңіздің әр бөлмесінде камераларды күтіңіз», — дейді.
Тағы бір бұрынғы елші Мәскеудің ішкі қауіпсіздік қызметі — ФСБ оларды жалдауға тырысып, дипломатиялық миссиядағы барлық нәрсе туралы хабарлауды талап еткеннен кейін екі ресейлік қызметкерді жұмыстан шығаруға мәжбүр болғанын айтады. Екеуі елшілікке бәрін айтып берді, ал елшілік оларды жұмыстан босатты — «әйтпесе олар қандай да бір қылмыстық жауапкершілікке тартылуы мүмкін еді».
Сонымен қатар, әдетте дипломатиялық қызметкерлермен қарым-қатынас орнататын ресейліктер — академиялық және мәдени ортада жұмыс істейтіндер — Батыс шенеуніктерімен байланысудан аулақ болуға мәжбүрленеді.
Бір бұрынғы елші оның қонақтарын ФСБ агенттері елшілік есігіне дейін «қадағалап» жүргенін айтады.
Осы жылдың маусым айында Мәскеудегі британ елшісінің резиденциясында Корольдің туған күнін тойлауға шақырылған қонақтар Кремль жақтас активистер мен мемлекеттік БАҚ журналистері тарапынан қысымға ұшырағанын, содан кейін полиция олардан жауап алғанын айтты. Қонақтардың бірі содан бері қорқыныштан Батыс елшіліктеріндегі іс-шараларға бірнеше шақырудан бас тартқанын айтады.
Барлығы бұл қысымға төтеп бере алмайды. Бір бұрынғы елші «тұрақты паранойя» бірқатар шенеуніктерді жұмыстан кетуге мәжбүрлегенін айтады. Ол Ресейден кеткеннен кейін де бірнеше ай бойы артына қарап жүргенін қосады.
Францияның бұрынғы елшісі Пьер Левидің айтуынша, басқыншылықтан кейін бірден Еуропада елшілерді кері шақыру немесе Ресейде жұмысты мүлдем тоқтату туралы талқылаулар болды. Ол Парижге дереу хабарласып, өз өкілдерін кері шақыру қателік болар еді деп айтқанын еске алады, өйткені қатынастар неғұрлым нашарласа, олар соғұрлым маңызды болады деп сезінген.
Басқа бір бұрынғы еуропалық елшінің айтуынша, басқыншылық олардың жұмысын тез өзгертті; екіжақты қатынастар, сауда және бірлескен жобалар бойынша әдеттегі күш-жігер үшін қажет ынтымақтастық енді мүмкін болмады.
Ал Ресейде қалғандар үшін соғыс өз азаматтары мен компанияларын қолдаудан тыс көптеген жаңа басымдықтар әкелді. Біріншіден, Мәскеу «достыққа жат» деп санайтын елдер ел ішінде не болып жатқаны туралы нақты түсінік алу үшін ресейлік шенеуніктермен кем дегенде қандай да бір байланыс арнасын қалады. Бірақ олар сонымен қатар өз қызметкерлерін қорғауға және елшіліктерінің жұмысын жалғастыруға мәжбүр болды.