Ұлыбританияның онлайн-реттеушісі Ofcom 2025 жылдың шілдесінде күшіне енген балалар қауіпсіздігі міндеттемелерінің алғашқы тоғыз айында зиянды контентке тап болатын балалардың үлесінде «жалпы деңгейде елеулі өзгеріс болмағанын» анықтады. Бұл туралы Qazaqyia.kz порталы The Guardian басылымына сілтеме жасап хабарлайды.
Онлайн қауіпсіздік туралы заң (Online Safety Act) аясында TikTok және Instagram сияқты технологиялық алыптар балаларды порнография, ауыр зорлық-зомбылық, суицид тақырыбындағы материалдар, расизм, мизогиния және буллинг сияқты зиянды контенттен қорғауға міндеттелді. Алайда реттеушінің бағалауы бойынша, бұл талаптардың алғашқы тоғыз айында балалардың зиянды контентке тап болу үлесі айтарлықтай өзгермеген.
Ofcom бұл қорытындыны «алаңдатарлық» деп атады және негізгі ережелер күшіне енгеннен бері зиянның ауырлығында өзгеріс болғанын көрсететін дәлел жоқ екенін мәлімдеді. Зиян мысалдары ретінде балаларға Чарли Кирктің өлтірілуінің көрсетілуі, ашық порнография және қаруға қатысты контент келтірілді, бұл олардың мектептері мен тұрғылықты аудандарында өзін қауіпсіз сезінбеуіне әкелген. Ofcom «сіз үшін» алгоритмдеріне негізделген жекелендірілген ұсыныс ленталарын зиянды материалдардың жалғасып жатқан ағынының түбірінде деп бірнеше рет анықтады.
Бұл қорытындылар Норфолктегі Лэнгли мектебінің 14 жастағы оқушысы Адриана Ретитенің мамыр айында өз өмірін қиюына TikTok-тағы суицидке қатысты материалдардың қолжетімділігі елеулі ықпал еткен болуы мүмкін деген коронер қорытындысынан бір апта өткен соң жарияланды. Сондай-ақ бұл деректер 20 жастағы танымал әлеуметтік желі инфлюенсері Клавикулярдың (Clavicular) АҚШ сотында зорлау айыптауы бойынша кінәсін мойындамауынан бір күн өткен соң шықты. Ол экстремалды ерлер сұлулық режимдерінің бөлігі ретінде хирургия мен дәрі-дәрмектерді насихаттайды және Эндрю Тейтпен бірге көрінген, бұл «маносфера» контент жасаушыларының ықпалына қатысты жаңа алаңдаушылық тудырады.
Ofcom зерттеуі 8-17 жас аралығындағы британдық балалардың пайдаланушыдан пайдаланушыға қызметтердегі зиянды контентке ұшырауын, оның әсерін және олардың қауіпсіздік құралдарын пайдалануын бақылауды, сондай-ақ зиянды контентке ұшырағаннан кейінгі балалардың әл-ауқатын талдауды қамтыды. Бағалау цифрлық, мәдениет, медиа және спорт министрі Лиза Нэндиге ұсынылды.
Балаларды қорғау жөніндегі NSPCC қайырымдылық ұйымы бұл қорытындылар балалардың «алаңдатарлық жылдамдықпен» зиянды контентке ұшырап жатқанын көрсететінін айтты. Ұйымның онлайн және телефон арқылы қолдау қызметі Childline-ға көмек сұраған қоңыраулар ағыны да осыны растайды. Балалардың онлайн қауіпсіздігі жөніндегі жетекші Рани Говендер: «Ілгерілеу жеткілікті жылдам болып жатқан жоқ», — деді. «Технологиялық компаниялардың әрекет етуге айлары болды, бірақ тым көп платформалар әлі де балаларды тәуелді етіп ұстауға құрылған, олардың алгоритмдері жас пайдаланушыларға зиянды контентті итеруде. Бізге технологиялық компаниялардан балаларға зиян келтіретін функцияларды тежеу және іскерлік мүдделерді олардың қауіпсіздік міндеттемелерінен жоғары қоюды тоқтату үшін шұғыл түрде күштірек әрекет қажет».
Реттеушінің бас атқарушы директоры Дэйм Мелани Доуз осы аптада депутаттарға: «Біз бұл ірі әлеуметтік медиа компанияларынан қауіпсіздік мәдениетін көріп отырған жоқпыз», — деді. Реттеуші қазірдің өзінде Meta (Instagram операторы), TikTok және Илон Масктің SpaceX тобына тиесілі X сияқты технологиялық компаниялардың өз өкілеттіктеріне қарсы сот істерінің толқынына тап болып отыр. Ол «терең қалталы жеке тұлғалар мен фирмалар тарапынан заңды түрде толық талқандалу» қаупі бар екенін ескертті.
Ofcom балалардың жекелендірілген ленталар арқылы порнографиялық контентке жиі тап болатынын, ал қыздар, атап айтқанда, мұндай контентті көргеннен кейін абдырап немесе ренжіп қалатынын анықтады. Суицид және тамақтану бұзылыстары туралы контент те негізінен жеке ленталар арқылы таралады, қыздар осы зиянды материалдардың екі түріне де жиі тап болады. Сондай-ақ шолу «мотивациялық және өзін-өзі жетілдіру контентін тұтынатын жас жігіттер мен ұлдар мизогиния мен расизмді насихаттауды қамтитын неғұрлым экстремалды контентке тез ұшырауы мүмкін» екенін көрсетті. Зиянды мизогиндік контентті блоктайтын контент-модерация жүйелерін айналып өту үшін жиі қате жазылған хэштегтер мен кодталған тіл қолданылады.
2017 жылы 14 жасында әлеуметтік желідегі суицид материалын көргеннен кейін өз өмірін қиған Молли Расселдің әкесі Иан Рассел The Guardian-ға ілгерілеудің жоқтығы «таңқаларлық, бірақ өкінішке орай, таңсық емес» екенін айтты. Ол реттеушінің «қорқақтығы мен әрекетсіздігін» кінәлап: «Ofcom балалар үшін тұруы және TikTok пен Instagram дизайнындағы ірі кемшіліктерді тергеуі керек, тек осы уақытқа дейін назар аударған ұсақ техникалық мәселелерді емес», — деді.
Ofcom өкілі: «Бұл 20 жылдан астам уақыт бойы реттелмеген және есеп бермейтін сала. Сондықтан айтарлықтай ілгерілеу болып жатқанына қарамастан — жаппай жас тексерулерін енгізу, грумингке қарсы күшейтілген қорғаныс және балалардың жыныстық қанауы мен қиянатына қарсы неғұрлым қатаң сақтандыру шараларын қоса — біз саланың әлі де көп жұмыс істеуі керек екеніне еш күмәнданбаймыз. Біз өз міндеттемелерін орындамайтын технологиялық фирмалардың құқық қолдану шараларын күтуі мүмкін екенін көрсеттік», — деді. Ол деректер Facebook, YouTube, Snap, Roblox және TikTok-қа балалар қауіпсіздігі мәселелері бойынша қысым күшейтілген осы көктемнен бергі кезеңді қамтымайтынын айтты.